De officiele website van de geschiedenis van zendstation
Radio Kootwijk (PCG)

"een dorp tussen Zand en Zenders"

 
Radio Kootwijk
 Algemeen
 Aktualiteiten
 Mailing List
 Reserveren RKwk
 Concerten
 Monumenten
 Dienst Landelijk Gebied
 Routebeschrijving RKwk
 Bewonersvisie RkWk
 Gebiedsvisie
 D66 rapport
 Masterplan de Winter
 Creatorium Hobert
 Masterplan Ago Quod Ago
 Plan van Aanpak
Dorp RKwk
 Dorp en haar bewoners
 Kinderen van Kootwijk
 Berichten uit ...
 Nostalgische verhalen
 Klein Hollywood
 RK Junior
 DorpsRaad
... en Bandoeng
 Hallo Bandoeng, hier ...
 Geschiedenis
 Malabar
 Malabar toen ...
 Malabar nu ...
 boekbespreking
 meer over Bandoeng ...
Hier Radio Kootwijk (SBB)
 Evenementenlocatie
 Nieuws
 Excursies/activiteiten
Stichting Platform Kootwijk
 Wie zijn wij
 Aktualiteiten
 Notities
 Brochure
 PersBerichten
 Gezondheid
 Politiek
 Zendmasten problematiek
 Milieu & Landschap
 SPK Archief
 Nieuwsbrieven
 Geografie
 Chronologie
 Naslag
 2' Podium
 Beelden SPK
 Bestemmingsplan
 Links SPK
50 kV station
 Informatie
Panorama views
 Omgevingskaart
 Gebouw A
 Radio Kootwijk
English Summary
 Welcome to RKwk
Foto's van ...
 de opbouw
 de lange golf zender
 de kortegolf zender
 het dorp
 vandaag de dag ...
 Scheveningen Radio
 Opendag ...
Bedrijfs Beelden
 Ontstaan
 Terreinen
 Doel, werking, ...
 Radiocentrale Amsterdam
Geschiedenis
 J.M. Luthmann (architect)
 Radio Telegrafie
 Radio Telefonie
 Machinezender PCG
 Bibliografie Ir de GROOT
 Ir J. J. NUMANS
 Dr B. van der POL
 Willem Vogt
 Overzicht mei 1940
... zij schreven over Radio Kootwijk
 Dr. Ir. N. KOOMANS (1)
 Dr. Ir. N. KOOMANS (2)
 Ir M.C. ENNEN
 RC Kennemerland
 Tussen 'Zand en Zenders'
 VRZA
 Hans KNAP
 Alfa Bravo (PCH)
 Ingrid van Hoorn
 [onbekend] Ned.
 [onbekend] Frans
 Cees van der Pluijm
 Gewest tot Gewest (tv)
 VPRO documentaire (radio)
 PTT-Bedrijfsbanden
Artikelen over
Radio Kootwijk
 Apeldoornse Courant
 Apeldoorns Stadsblad
 ArchiNed
 Algemeen Dagblad
 Amersfoortse Courant
 Barneveldse Krant
 BN-de Stem
 Brabants Dagblad
 Cement
 Deventer Courant
 Gelderlander
 Gemeente Apeldoorn
 Groene Amsterdammer
 Haagsche Courant
 NRC Handelblad
 Prov. Zeeuwse Courant
 Piazza
 SAM
 Stentor
 Telegraaf
 Trouw
 Twentsche Courant
 Utrechts Nieuwsblad
 Veluws Dagblad
 Volkskrant
Diversen
 Links
 Scheveningen Radio
 PCH Reünie 2004
 Zij gaven hun reactie ...
 Maar waarom deze site...
Contacten ...
 de SPK
 de Webmaster
 Belangrijke adressen
 
 
Een rondgang over de terreinen   

Bij een rondwandeling over Kootwijk is het eerste wat de aandacht trekt de zes hooge radiomasten, welke reeds van verre tegen de lucht afsteken, de dragers van het groote antennenet.

Zes Eiffeltorens, maar hoeveel lichter en luchtiger van bouw dan deze eersteling' der stalen reuzen. De oude Eiffeltoren staat met vier, geweldig zware, wijduiteen geplaatste voeten in den grond. De Kootwijksche masten, hoog boven ons ten hemel rijzend, balanceeren in luchtige gratie op één enkel, op een betonblok rustend, kogelscharnier. De torens worden met stalen kabels (tuien) overeind gehouden. De Eiffeltoren (hoogte 300 meter) weegt 7.500.000 kg. Het gewicht der 212 meter hooge radiotorens bedraagt slechts 80.000 kg. En toch zijn deze torens tegen eiken winddruk bestand. Het is misschien wel aardig hier te vermelden dat, toen Engeland zijn groote radiostation te Rugby ging bouwen, men het model der Kootwijksche torens heeft nagevolgd.

Tusschen de spitsen der torens, hoog boven ons, zweeft het antennenet, een oppervlakte van 70 ha bestrijkend, maar tegen het helle zenithlicht zijn de draden moeilijk te volgen. Een veel duidelijker beeld van dit net krijgt men, wanneer men het monumentale hoofdgebouw (A) binnengaat. Daar is, in de voorhal, een natuurgetrouwe, op kleine schaal vervaardigde nabootsing van het station opgesteld. Hier overziet men - als zweefde men er in een vliegmachine boven - met één blik het metalen spinneweb, dat tusschen de torens is opgehangen. Ook van de opstelling dezer torens zelf kan men zich hier beter rekenschap geven. De toren achter het hoofdgebouw vormt het middelpunt van het net: de andere vijf zijn daar in den vorm van een zeshoek (waarvan dus één hoekpunt onbezet blijft) omheen geplaatst. De afstand van den middentoren tot eik der buitentorens en van de buitentorens onderling bedraagt 450m.

Men ziet hier tevens hoe evenwijdig aan het luchtnet, een gedeeltelijk boven-, gedeeltelijk onderaardsch grondnet is aangebracht. Er is, boven en onder den grond. in het geheel 52.000 m draad in verwerkt.

De antennedraden worden door in de torens hangende gewichten gespannen gehouden. Hoewel de zwaarte van het net met de weersgesteldheid verandert - men bedenke maar eens hoezeer b.v. pen flinke ijzelaanslag een net van zoo groote afmetingen belasten kan - bereikt men met deze inrichting, dat de spanning in de draden steeds even groot blijft.

Van deze antenne uit gaat nu de lange golf, waarmede de eerste radiotelegrafische verbinding met lndië werd verkregen, den aether in. In de groote machinehal bevindt zich de installatie waarmede deze golf wordt opgewekt : de door Telefunken geleverde machinezender, n.l. twee hoogfrequentiegeneratoren (dynamo's), waarvan slechts één tegelijk werkt, - de andere is voor reserve - en de hoogfrequentie-transformatoren, waarin het opgewekte trillingsgetal (frequentie) nog eens wordt verdrievoudigd. Zoo wordt de stroom, door een ingewikkeld stelsel van condensatoren en spoelen, naar de antenne geleid.

Hier ligt het begin van een moeilijk gebied: de techniek van de radio. In een afzonderlijk hoofdstukje zal hierover nog een en ander worden medegedeeld. Thans wordt volstaan met te vermelden dat, wanneer de machine loopt, de telegrafist te Amsterdam slechts op den seinsleutel behoeft te drukken om, door het voortdurend rhythmisch onderbreken en weer sluiten van den stroom, een telegram den aether in te zenden.

Als aanduiding in het internationale verkeer heeft elke zender zijn roepnaam, welke meestal uit drie letters bestaat. Aan eik land is daartoe een serie letters toegewezen, uit welke een keuze kan worden gedaan.

De eerste van deze drie letters is voor Nederland en Koloniën een P. Zoo heet de lange-golf machinezender PCG; in de wandeling wordt deze zender betiteld met: "De Lange Gerrit". Ook de korte-golfzenders hebben zoo hun namen en ieder ingewijde weet wie "Pieter" en wie "Kareltje" is.

De machinezender doet 's winters in de ochtenduren nog dienst voor NoordAmerika. Vrijwel het geheele transoceanische verkeer wordt echter verwerkt met de veel economischer kortegolf zenders (met golflengten van 15-60 m). Ter zijde van den machinezender zijn in deze zaal nog een drietal lampzenders met een golflengte van resp. 2975, 3550 en 4637 m opgesteld. Het zijn de telegrafiezenders voor het verkeer met de verder afgelegen Europeesche groote steden: Kopenhagen, Oslo, Goeteborg, Heisingfors, Praag, Warschau, Budapest, Belgrado, Bern, Rome, Madrid en Lissabon. Telegrammen naar deze bestemmingen gaan tegenwoordig steeds via Hollandradio, tenzij de afzender uitdrukkelijk verzending langs den draad verlangt. Voor verkeer met aangrenzende landen, zooals b.v. met Berlijn, Parijs en Londen, zou een radioverbinding geen voordeel brengen; deze is hier dan ook niet ingevoerd.

Van deze drie Europeesche zenders word er één van de firma Lorenz betrokken. De tweede door den P.T.T. dienst zelf gebouwd en de derde door de firma Philips geleverd. Vergeleken bij den Telefunken-machinezender neemt zoo'n zender verbazend weinig plaats in. Deze en alle andere moderne zenders zijn in geaarde metalen kasten gebouwd, waardoor de bediening geheel gevaarloos kan geschieden.

Alvorens het hoofdgebouw te verlaten loont het de moeite nog even den 30 m hoogen toren te beklimmen. Van het balcon af heeft men een prachtig uitzicht over de boschrijke omgeving. In de verte ontwaart men de gebouwen van het landgoed "De Hooge Veluwe". Van dezen toren gaan de voedingsdraden de lucht in waar zij ergens, heel hoog, het antennenet bereiken. Beneden zijn, dank zij de lichtere kleur van den opgegraven grond, heel duidelijk de ingegraven draden van het onderaardsche net zichtbaar.

In Z. 0. richting ziet men het groote complex van de kortegolf antenne's met de zendgebouwen.

Terug op den beganen grond, voert de weg allereerst naar het dichtbij het Hoofdgebouw staande houten gebouw (B).

Hier bevindt zich de door den dienst der P.T.T. in eigen beheer gebouwde langegolf-omroepzender (1875 m). Van de andere ornroepzenders bevindt zich één in Hilversum (3014 m). de andere in Jaarsveld (415 m). De zender ontwikkelt een normale antenne-energie van 120 kW. Het maximum is 150 kW.

In dezen zender worden zeer groote lampen gebruikt (de grootste weegt 83 kg), die een enorme hitte ontwikkelen. Zij worden daarom door een voortdurenden waterstroom gekoeld, welke uit buizen van een in den vijver voor het Hoofdgebouw liggend buizensysteem wordt opgepompt en daarheen na gebruik weer terugvloeit. Door een vernuftige inrichting is er voor gezorgd, dat bij het haperen der pompinstallatie geen ongelukken kunnen geschieden. Houdt de pomp op te werken, dan neemt de hoogdruk-waterleiding uit den watertoren automatisch haar taak over. Bovendien is er voor gezorgd, dat de lampen niet kunnen branden wanneer het water niet vloeit. De zender verwekt een constante golf, op welke het van de studio's komende geluid als 't ware wordt ingedrukt. Dit "moduleeren" wordt hier in een contrôleapparaat zichtbaar gemaakt: tegen een donkeren achtergrond aanschouwt men een rhythmisch wisselend trillingsbeeld, een snel slingerende, vurige lijn. Zoo zou het mogelijk zijn de klanken te zien groeien en sterven. in razend vluggen cadans.......... als de mensch klanken met het oog kon waarnemen. De omroepzender is grootendeels in tweevoud uitgevoerd. Raakt n° 1 onklaar dan kan n° 2 dadelijk inspringen: De antenne van dezen zender hangt, evenals die der Europeesche telegrafiezenders. tusschen de buitenmasten van het groote antennenet.

Een aardig boschpad voert naar de drie ongeveer 2 km verder liggende gebouwtjes van de kortegolfzenders; In gebouw C zijn de vier enkelzijband muitipel telefonie-zenders voor lndië opgesteld, door den P.T.T. dienst ontwikkeld en gebouwd.

Door het' gebruik van "beams" of gerichte antennes is bereikt, dat de zendenergie naar één richting - dus in dit geval naar java - wordt uitgestraald. In gebouw D zijn acht eveneens in eigen beheer gebouwde kortegolftelegrafie-zenders opgesteld. Hier gaan de telegrammen "via HollandRadio" voor Ned., Oost- en West-indië, Noord Amerika, verschillende Staten in Zuid Amerika, Japan en enkele Europeesche landen den aether in. Aan het einde van den weg bevindt zich gebouw E, waarin een zender voor radiotelegraafverkeer met Japan is opgesteld.

In gebouw F bevindt zich de, tegen de sterke velden die hier heerschen geheel met koper afgeschermde, controlekamer. In dit vertrek worden de uit Amsterdam komende telefoon- en telegraafstroomen versterkt en de sterkte en zuiverheid der uitzendingen gecontroleerd. Ook bevindt zich hier een deel van de modulatie-inrichting yoor het enkelzijbandsysteem der telefoniezenders van gebouw C.

Op Kootwijk-Radio woont een dertigtal gezinnen. Toch heeft zich hier en dat is wel typisch voor onzen tijd, geen eigenlijk dorpsleven gevormd. De kinderen gaan naar school, de gezinnen gaan ter kerk in het nabijgelegen Apeldoorn. Daar doet men ook zijn inkoopen. Een uitstekende busverbinding maakt dit forensenverkeer mogelijk.

volgende hoofdstuk 

uit : PTT bedrijsleven Serie D n°1 "Rijkszendstation KOOTWIJK RADIO"