De officiele website van de geschiedenis van zendstation
Radio Kootwijk (PCG)

"een dorp tussen Zand en Zenders"

 
Radio Kootwijk
 Algemeen
 Aktualiteiten
 Mailing List
 Reserveren RKwk
 Concerten
 Monumenten
 Dienst Landelijk Gebied
 Routebeschrijving RKwk
 Bewonersvisie RkWk
 Gebiedsvisie
 D66 rapport
 Masterplan de Winter
 Creatorium Hobert
 Masterplan Ago Quod Ago
 Plan van Aanpak
Dorp RKwk
 Dorp en haar bewoners
 Kinderen van Kootwijk
 Berichten uit ...
 Nostalgische verhalen
 Klein Hollywood
 RK Junior
 DorpsRaad
... en Bandoeng
 Hallo Bandoeng, hier ...
 Geschiedenis
 Malabar
 Malabar toen ...
 Malabar nu ...
 boekbespreking
 meer over Bandoeng ...
Hier Radio Kootwijk (SBB)
 Evenementenlocatie
 Nieuws
 Excursies/activiteiten
Stichting Platform Kootwijk
 Wie zijn wij
 Aktualiteiten
 Notities
 Brochure
 PersBerichten
 Gezondheid
 Politiek
 Zendmasten problematiek
 Milieu & Landschap
 SPK Archief
 Nieuwsbrieven
 Geografie
 Chronologie
 Naslag
 2' Podium
 Beelden SPK
 Bestemmingsplan
 Links SPK
50 kV station
 Informatie
Panorama views
 Omgevingskaart
 Gebouw A
 Radio Kootwijk
English Summary
 Welcome to RKwk
Foto's van ...
 de opbouw
 de lange golf zender
 de kortegolf zender
 het dorp
 vandaag de dag ...
 Scheveningen Radio
 Opendag ...
Bedrijfs Beelden
 Ontstaan
 Terreinen
 Doel, werking, ...
 Radiocentrale Amsterdam
Geschiedenis
 J.M. Luthmann (architect)
 Radio Telegrafie
 Radio Telefonie
 Machinezender PCG
 Bibliografie Ir de GROOT
 Ir J. J. NUMANS
 Dr B. van der POL
 Willem Vogt
 Overzicht mei 1940
... zij schreven over Radio Kootwijk
 Dr. Ir. N. KOOMANS (1)
 Dr. Ir. N. KOOMANS (2)
 Ir M.C. ENNEN
 RC Kennemerland
 Tussen 'Zand en Zenders'
 VRZA
 Hans KNAP
 Alfa Bravo (PCH)
 Ingrid van Hoorn
 [onbekend] Ned.
 [onbekend] Frans
 Cees van der Pluijm
 Gewest tot Gewest (tv)
 VPRO documentaire (radio)
 PTT-Bedrijfsbanden
Artikelen over
Radio Kootwijk
 Apeldoornse Courant
 Apeldoorns Stadsblad
 ArchiNed
 Algemeen Dagblad
 Amersfoortse Courant
 Barneveldse Krant
 BN-de Stem
 Brabants Dagblad
 Cement
 Deventer Courant
 Gelderlander
 Gemeente Apeldoorn
 Groene Amsterdammer
 Haagsche Courant
 NRC Handelblad
 Prov. Zeeuwse Courant
 Piazza
 SAM
 Stentor
 Telegraaf
 Trouw
 Twentsche Courant
 Utrechts Nieuwsblad
 Veluws Dagblad
 Volkskrant
Diversen
 Links
 Scheveningen Radio
 PCH ReŁnie 2004
 Zij gaven hun reactie ...
 Maar waarom deze site...
Contacten ...
 de SPK
 de Webmaster
 Belangrijke adressen
 
 
Stichting Platform Kootwijk   
Brochure   
   

Voorwoord
Deze publicatie is tot stand gekomen als reactie op de plannen van Delta Radio 171 en KPN om in Radio Kootwijk, midden in het Veluws natuurgebied, een ongekend sterke megawatt langegolfzender te plaatsen met vier gigantische masten.

De uitgave heeft tot doel om betrokkenen op de hoogte te brengen van de mogelijke gevolgen die de eventuele realisatie van dit project met zich mee zal brengen. Onder de betrokkenen rekent het Platform Kootwijk in het bijzonder degenen die in deze aangelegenheid verdere beslissingen zullen moeten nemen, of hierin advies zullen uitbrengen.

De plannen van Delta Radio 171 en KPN zijn van technische aard, voor leken moeilijk te begrijpen en vereisen grote investeringen. Deze plannen betreffen het heden, maar ook de toekomst. Dit betekent dus, dat beslissingen, die nu nog in deze zaak zullen worden genomen, niet alleen de huidige bewoners van Midden Nederland aangaan. maar ook degenen die na ons in dit gebied zullen wonen. werken en recreŽren.

Het Platform heeft getracht om in deze uitgave een objectief beeld te schetsen van de te verwachten nadelige gevolgen van deze megawatt zender. De problemen zullen worden belicht vanuit zuiver technisch, alsook vanuit medisch en milieutechnisch oogpunt.

Het Platform vertrouwt dat de aangeboden informatie van nut zal zijn voor alle betrokkenen bij dit project.

Platform Kootwijk, september 1997.

Inhoudsopgave

  1. Inleiding
  2. Een overval
  3. Wat zijn de plannen
  4. Platform Kootwijk
  5. Het bedreigde gebied
  6. De bezwaren
  7. Nut, noodzaak en maatschappelijke relevantie van de zender
  8. Ondernemingen en hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
  9. Conclusie
  10. Bijlagen

1. Inleiding
Het zendstation Radio Kootwijk ligt midden in het Centraal Veluws Massief en werd in de jaren twintig door de toenmalige PTT ingericht. Naburige grote woonkernen zijn Barneveld (westelijk) en Apeldoorn (oostelijk). Verder liggen kleinere plaatsen in de onmiddellijke nabijheid of - hemelsbreed - dichtbij het zendstation.

De zender diende indertijd een algemeen belang, namelijk het instandhouden van de radioverbinding met het toenmalige Nederlands-IndiŽ. Later werd het zendstation ingezet voor het intercontinentale telegraaf- en telefoonverkeer. De grootste masten waren 212 meter hoog en het kleine vermogen van de zender vormde, voor zover men in die tijd kon nagaan, geen probleem voor de omgeving. Tijdens de oorlog werden de zes hoge masten verwoest; twee ervan werden na 1945 weer opgebouwd en in het begin van de jaren tachtig definitief gesloopt. Een stuk horizonvervuiling had afgedaan. Iedereen was er blij mee.

Wat er nu nog resteert van de masten in Radio Kootwijk is slechts een fractie van wat er vroeger stond. Door de opkomst van satellietverbindingen werd het zendstation een aflopende zaak. Toch wil de Koninklijke PTT Nederland (KPN) het terrein - met zijn specifieke telecommunicatiebestemming - behouden voor mogelijke toekomstige toepassingen (natuurterrein met hoofdfunctie "communicatie"). Kontakten tussen KPN en Delta Radio 171 leidden sinds 1996 tot de bekendmaking van een plan, waardoor deze doelstelling van KPN zou kunnen worden verzekerd.

2. Een overval
Inbraken. overvallen we lezen er dagelijks over. Mensen worden het slachtoffer van andermans daden, waardoor hun leven van het ene op het andere moment ingrijpend verandert. In december 1996 gebeurde dit op de Veluwe; een overval, maar dan in het groot en anders dan gebruikelijk.

Delta Radio 171 en KPN kondigen hun plannen aan voor de bouw van een megawatt langegolfzender in Radio Kootwijk, een zender met een "ongekend groot vermogen."

Bij het analyseren van dit bericht komt een aantal mensen tot verbijsterende ontdekkingen; een dergelijke nieuwe zender zal namelijk verstrekkende gevolgen hebben, zoals:

  • storingen op elektrische en elektronische apparatuur bij duizenden bedrijven in het stralingsgebied; een directe aanslag op de productiviteit van ondernemingen;
  • particuliere elektronische installaties kunnen waardeloos worden of "op hol" slaan;
  • gezondheidsrisico's voor honderdduizenden mensen in het stralingsgebied van de nieuwe zender,d.w.z. van Radio Kootwijk tot Amersfoort;
  • ernstige schade aan het unieke Veluwse landschap;
  • enorme energieverkwisting.

Deze en andere bezwaren. die later in deze publicatie aan de orde komen, worden door verontruste burgers bij de initiatiefnemers naar voren gebracht.

Een overval dus, met ernstige gevolgen:

Delta Radio 171 en KPN bedreigen het normale leven en functioneren van bewoners en bedrijven in het stralingsgebied. In het geval dat de zender er komt zal deze de leef- en werkomstandigheden in de regio gaan bepalen. Bovendien dreigt het milieu ernstig te worden geschaad.

3. Wat zijn de plannen?
Het gaat om de bouw van een zeer sterke langegolfzender met een uitgangsvermogen van 2.000.000 watt, in de antennebundel versterkt tot 10.000.000 watt. Ter oriŽntatie: de sterkste zender in Nederland is tot nu toe 500.000 Watt. Deze staat bij Zeewolde.

  • Er komen op het terrein van KPN in Radio Kootwijk vier masten - elk van 330 meter hoogte -met zeer veel (60) tuidraden, d.w.z. midden in het Centraal Veluws Natuurgebied (CVN). KPN verhuurt daartoe het terrein en de faciliteiten in Radio Kootwijk aan Delta Radio 171
  • Het doel van de zender is het verspreiden van house- en popmuziek met een engelstalige diskjockey ("DJ"), aanvankelijk gericht op de jeugd in Groot-BrittanniŽ, maar vervolgens ook bedoeld voor geheel Europa (Pan-Europees).
  • De initiatiefnemer is Delta Radio 171, een commerciŽle zender, eigendom van buitenlandse beleggers zonder banden met Nederland. Namens de aandeelhouders treedt in Nederland een 'gevolmachtigde' op.

4. Platform Kootwijk
De bedreiging die van deze plannen uitgaat is voor een aantal mensen aanleiding geweest om zich te verenigen in het Platform Kootwijk, met als doel de bouw en ingebruikname van deze megawatt langegolfzender met alle legale middelen te voorkomen.

In dit Platform zijn vertegenwoordigd:

  • Dorpsraad/Belangenvereniging 'Radio Kootwijk',
  • Belangenvereniging "Kootwijk Vooruit",
  • Vereniging Plaatselijk Belang Kootwijkerbroek e.o.
  • Vereniging voor Plaatselijk Belang afdeling Voorthuizen,
  • Bewonersvereniging "De Steenkamp" e.o.,
  • Gelderse Land- en Tuinbouw Organisatie (GLTO),
  • IVN Vereniging Natuur- en Milieu-educatie, afdeling Lunteren /Barneveld.

Verder wordt het Platform ondersteund door:

  • Ondernemersvereniging Garderen.
  • Belangenvereniging Harskamp,
  • Hoenderloo en Hoog Soeren,
  • Vereniging voor Plaatselijk Belang Garderen.
  • Belangenvereniging Stroe,
  • Belangenvereniging Noord-Oost Ede.
  • Ondernemersvereniging Stroe,
  • Plaatselijk Belang "De Valk" en Omstreken
  • Buurtcommissie "Wolweg", Stroe.

Het Platform Kootwijk ontvangt regelmatig spontane aanbiedingen voor hulp van deskundigen zoals artsen, juristen, gelicentieerde radiozendamateurs, energie- en milieuspecialisten.

Met diverse organisaties, die eveneens bezwaar maken tegen de plannen van Delta Radio en KPN, vindt een hechte samenwerking dan wel een krachtenbundeling plaats, zoals met de Gelderse Milieufederatie, de Vereniging Milieudefensie. Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Stichting Meldpuntnetwerk Gezondheid en Milieu, Defensie enz. (zie ook bijlage 5)

Genoemde personen, verenigingen en organisaties beschikken over gefundeerd feitenmateriaal en technische kennis om hun bezwaren tegen de bouw van de zenders te onderbouwen en kracht bij te zetten.

Het Platform wordt bijgestaan door een aantal gespecialiseerde werkgroepen, die snel en terzakekundig informatie- en/of argumentatiemateriaal kunnen aanleveren.

Het Platform is hierdoor een goed gestructureerde organisatie geworden, die zichzelf zal opheffen. wanneer de doelstelling bereikt zal zijn. Deze is het voorkomen van de bouw en ingebruikname van een megawatt langegolfzender in Radio Kootwijk, met vier zendmasten van elk 330 meter hoogte.

5. Het bedreigde gebied
Het op deze pagina afgebeelde stralingsdiagram toont de risicogebieden - drie ovaalvormen - waar de grootste problemen met betrekking tot apparatuur en gezondheid worden verwacht. Het kleine ovaal: te verwachten veldsterkte 10/15 Volt per meter. Voor niet ingewijden: onze huidige leefomgeving heeft minder dan 0,3 volt per meter Een gebied van 3 tot 4 kilometer rondom de zender, het zogenaamde "nabijveld", (het kleine ovaal) komt in een aantal landen niet meer voor bewoning in aanmerking, bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, Zweden, Oost-Europa en Japan. In Nederland kent men een dergelijke beperking (nog) niet.

Het middelste ovaal: hierbinnen is de te verwachten veldsterkte aflopend van 15 naar 10 tot 3 Volt per meter. Al deze waarden zijn theoretische berekeningen. Mocht de kwaliteit van het bestaande aardnet - in 1920 aangebracht - tegenvallen, dan is het niet zeker dat het beoogde stralingsdiagram gerealiseerd wordt.

Met andere woorden, veldsterkten kunnen hoger uitvallen dan aanvankelijk berekend was en bovendien kan de richting van de stralingsbundel sterk afwijken van de geplande. Ook buiten de aangegeven risicogebieden blijft de veldsterkte veel te hoog. Veldsterkten hoger dan gebruikelijk zullen in een breed gebied tot Amersfoort merkbaar zijn (grote ovaal). Zie ook bijlage 1. In de huidige plannen is de stralingsbundel gericht op Engeland. Bewoners in het gebied rond Radio Kootwijk tot Amersfoort zullen dag en nacht aan deze straling worden blootgesteld. Helaas beperkt het probleem zich niet tot dit gebied alleen. Delta Radio 171 heeft reeds aangekondigd. Vanuit Radio Kootwijk geheel Europa te willen 'bedienen'. Technisch is dit mogelijk; men kan de megawatt zender ook op andere bestemmingen richten of laten rondstralen. Zodra Delta Radio 171 gaat uitbreiden en uitzendingen in oostelijke richting worden opgevat, zal Apeldoorn - hemelsbreed op korte afstand van Radio Kootwijk gelegen - ook met alle problemen van de krachtige stralingsbundel geconfronteerd worden.

6. De bezwaren

  • Risico's voor de gezondheid

  • Deskundigen zijn het er over eens dat voortdurende blootstelling aan elektromagnetische straling voor mens en dier schadelijk is. Onderzoek hiernaar in de Verenigde Staten, Zweden en Japan heeft dit vastgesteld. Hierbij wordt gesproken over talrijke symptomen, variŽrend van vage klachten als slapeloosheid en concentratiestoornissen, via effecten als de aantasting van het immuniteitssysteem tot ernstige ziekten als leukemie en hersentumoren. Dieren lijken ook te lijden. Voorbeelden zijn: desoriŽntatie bij trekvogels en duiven en mogelijke misvormingen bij pluimvee en runderen.

    In de directe nabijheid van de zender, het gebied dat op het stralingsdiagram binnen het kleine ovaal ligt, is bovendien sprake van gescheiden elektrische en magnetische velden. De gevolgen hiervan zijn nog veel onduidelijker dan van een gecombineerd elektromagnetisch veld. Voor dit 'nabijveld' zijn geen normen te geven. In een aantal landen waar sprake is van een enigszins vergelijkbare situatie geldt in het gebied rond de zender een verbod voor bewoning en recreatie. Ondanks het feit dat er tot nu toe in Nederland nog geen waterdichte bewijzen zijn, dat straling leidt tot alle bovengenoemde aandoeningen, geeft een aantal recente onderzoekingen aan dat er wel degelijk een verband bestaat tussen blootstelling aan radiofrequente straling en ziektes als leukemie en hersentumoren, zelfs bij vrij geringe veldsterkten. Artsen en andere gezondheidsdeskundigen spreken daarom hun bezorgdheid uit over de effecten van deze straling. De komst van krachtige zenders in Flevoland heeft helaas aangetoond dat hun waarschuwingen ernstig moeten worden genomen.

    Het leven en werken van mensen en bedrijven in dat gebied heeft sinds de komst van de zenders een dramatische en ongunstige wending genomen. Artsen kunnen hierover meepraten. Men zou dus uiterst terughoudend moeten zijn met het blootstellen van mens en dier aan deze vorm van straling. Ondanks al deze sterke aanwijzingen van mogelijke gezondheidsrisico's lijkt de Gezondheidsraad "geen bezwaar" te hebben tegen bet plan van Delta Radio 171 en KPN.

    Dit advieslichaam beroept zich op het feit, dat de "normen" niet overschreden worden. Welke normen dat zijn ? Er is nauwelijks onderzoek gedaan naar de gevolgen van straling in het frequentiegebied waarop Delta Radio 171 wil gaan uitzenden. Ook is - volgens de Rijksdienst voor Radiocommunicatie - in Nederland geen ervaring met zo'n groot vermogen. De door de Gezondheidsraad gehanteerde normen zijn dan ook goeddeels tot stand gekomen op basis van extrapolatie vanuit frequentiegebieden waarover wel onderzoeksresultaten bekend zijn.

    Een aantal van deze onderzoeken geeft overigens juist reden tot verontrusting. Zie ook bijlage 2. Het Platform Kootwijk heeft daarom grote twijfels omtrent de normen die de Gezondheidsraad in deze aangelegenheid hanteert. De Raad heeft geen causaal verband kunnen ontdekken tussen zenderstraling en kanker. Het advies is "daarom" dat geen bezwaar bestaat tegen de mogelijke komst van deze megawatt zender.

    Het Platform Kootwijk begrijpt en accepteert dit standpunt niet; juist bij de vele onzekerheden omtrent de gezondheidsaspecten in relatie tot zenderstraling is het Platform van oordeel, dat de aanvraag van Delta Radio 171 uit voorzorg zou moeten worden afgewezen.

    De dreiging van de megawatt zender met alle daaraan verbonden angst, onrust en onzekerheid, staat levensgroot voor de deur en veroorzaakt nu reeds een slopend gevoel van onbehagen bij de bevolking in een groot gebied rondom Radio Kootwijk.

    Men kan in een dergelijke stresssituatie met recht spreken van risico's voor de gezondheid'. Het Platform is van oordeel dat een herhaling van de drama's zoals bijvoorbeeld werden veroorzaakt door DDT, dioxine of asbest tegen elke prijs moeten worden voorkomen. Toen indertijd vermoedens begonnen te ontstaan over de nadelige effecten van het gebruik van deze materialen, werden deze in het begin ook niet voldoende ernstig genomen, met alle onherroepelijke gevolgen van dien. Dit mag niet meer gebeuren; dergelijke onderschattingen van gezondheidsrisico's moeten nu en in de toekomst worden voorkomen.

  • Mogelijke storingen in of op elektrische apparatuur en verbindingen.

  • Op 24 april 1997 gaf de Rijksdienst voor Radiocommunicatie (RDR) een voorlichtingsavond in Barneveld over mogelijke effecten bij de plaatsing van een megawatt langegolfzender in Radio Kootwijk. Op die avond werd duidelijk gesteld dat ernstige storingen verwacht kunnen worden in het gebied van Radio Kootwijk tot Amersfoort op apparatuur met elektronische componenten, zoals computers, televisieapparaten, geluidsversterkers, in huizen, kerken en andere openbare gebouwen of in thermostaten, telefoons, faxapparaten, medische apparatuur, op afstand bestuurde deuren en beveiligingen, of in elektronische apparatuur in auto's, stallen, pacemakers enz.

    De Europese CE-norm geeft aan dat vanaf 1 januari 1996 elektronische consumentenapparatuur immuun moet zijn voor een veldsterkte van 3 volt per meter. Alle nieuwe apparatuur - met CE keurmerk - behoort volgens deze norm immuun te zijn. Oudere apparatuur voldoet meestal niet aan deze norm. Bij storing op nieuwe apparatuur dient Delta Radio 171 voor adequate ontstoring zorg te dragen. Alle oudere apparatuur, die niet aan de CE-norm voldoet, kan door de zender blijvend gestoord worden, zonder dat Delta Radio 171 hiervoor verantwoordelijk kan worden gesteld.

    Er zal namelijk bewezen moeten worden dat de zender de storing veroorzaakt, dan pas kan van Delta Radio 171 geŽist worden dat de storing wordt opgeheven. Dit bewijs kan alleen worden geleverd als het zenden wordt onderbroken, hetgeen niet zal gebeuren. Dit betekent dus dat gedupeerden volledig afhankelijk worden van de bereidwilligheid van Delta Radio 171 om al dan met iets aan de klacht te doen. In vele gevallen zal noodgedwongen nieuwe apparatuur aangeschaft moeten worden. De RDR spreekt van 100.000 gezinnen (300- tot 500.000 mensen) en duizenden bedrijven in het gebied waar storing zal optreden. Bovendien verblijven gedurende grote delen van het jaar duizenden vakantiegangers in dit gedeelte van de Veluwe. Ook hun elektrische apparatuur zal gestoord worden.

  • Organisatie en kosten van ontstoring en immunisering
  • Men mag verwachten dat de initiatiefnemers van het mega-Wattproject met deze vraagstukken rekening hebben gehouden en dat bij storing massaal hulp geboden zal worden. De vraag doet zich echter voor hoe deze ontstoring of immunisering in zijn werk zal gaan. Deskundigen zijn van mening dat hiervoor duizenden experts nodig zijn en dat hiermee heel veel tijd gemoeid is.

    Een realistische schatting van de kosten van een dergelijke massale ontstoring is niet te maken. Niemand heeft immers ervaring met het ontstoren van moderne elektronica in een met 10 mega-Watt vervuild milieu. Zeker is dat de kosten van dit type ontstorings-operaties zeer hoog zullen zijn en dat dit een ernstige verstoring betekent van het functioneren van bedrijven en van de normale gang van zaken in huishoudens.

    Bij alle onrust komt nog de uiterst formalistische klachtenregeling van de RDR. Deze instantie verplicht gedupeerden namelijk om hun storingen schriftelijk aan te melden. De klachten zullen in behandeling worden genomen in een periode variŽrend van enkele uren, bij levensgevaar, tot maximaal dertig dagen in minder urgente gevallen!

    De rigide regeling kan leiden tot aanzienlijke schade bij productiebedrijven, zoals: productieverlies, beschadiging van voorraden (koeling), verloren arbeidstijd, niet nakomen van levertijden. enz. Ook de vele veehouders in deze regio kunnen grote schade leiden. Zij zijn veelal afhankelijk van elektronische apparatuur voor de voeding en behuizing van hun vee. Ontregeling van deze vaak zeer gevoelige apparatuur kan dramatische gevolgen hebben. Exploitanten van recreatieparken werken ook steeds meer met gevoelige elektrische en elektronische apparatuur. Storingen in de energievoorziening betekenen daarom automatisch grote schade. Een probleemloze energievoorziening voor bedrijven en particulieren is in Nederland een verworven recht en hierop is onze maatschappij ingericht. Het Platform acht daarom de bestaande klachtenregeling geheel ontoereikend voor de hedendaagse dynamische maatschappij.

  • Nogmaals: een overval.

  • In Nederland is de rechtsverhouding tussen buren in de wet vastgelegd. Wil de een iets, dat de ander niet zint, dan zijn daarvoor regels opgesteld. De grondregel is dat wij allen dezelfde rechten hebben; in deze zaak zou het niet anders moeten zijn. Toch wordt er in dit geval aan honderdduizenden mensen medegedeeld, dat de "buurman" (de overvaller) het leven van de "buurt" (van Radio Kootwijk tot Amersfoort) fundamenteel gaat verstoren. Ook schadelijke gevolgen voor de gezondheid zijn niet uit te sluiten. De gedupeerden moeten zelf bewijzen dat hun gezondheid gevaar loopt en bij storing van hun apparatuur dienen zij in de rij te gaan staan en zal de "overvaller" vertellen op welke condities de "buurt" verder mag leven en werken. Het Platform Kootwijk stelt, dat door de eventuele uitvoering van de plannen van Delta Radio 171 en KPN de grondwettelijke rechten van inwoners in het bedreigde gebied worden aangetast. Het Platform zal zich hiertegen met alle juridische middelen verzetten.

  • Energieverkwisting en milieuvervuiling

  • Het geschatte energieverbruik van de geplande zender zal - op jaarbasis - meer zijn dan dat van 15.000 huishoudens ( ongeveer de gemeente Barneveld). De energie, opgewekt door het windmolenpark in Flevoland, waarvan de kosten ongeveer f 25 miljoen bedragen, gaat hieraan geheel op.

    Wordt naar de vervuiling gekeken dan veroorzaakt het uitzenden van pop- en housemuziek vanuit Radio Kootwijk volgens het "Delta Radio 171 concept" op jaarbasis een uitstoot van ongeveer 18.000 ton CO2 630 ton zuur-equivalent en 9.000.000 m3 aardgas. Een dergelijk project is dus energieverslindend en sterk vervuilend. Zou deze zender in Engeland worden geplaatst en uitsluitend op Britse luisteraars zijn gericht, dan zou het energieverbruik met 90% kunnen worden teruggebracht. Ook zou de vervuiling dan aanzienlijk beperkt worden.

    Deze cijfers spreken voor zich en staan in schril contrast met het beleid van de Nederlandse regering en dat van de Europese Unie, waarin wordt gewerkt aan bet geleidelijk terugbrengen van de CO2- uitstoot in West Europa ter bestrijding van het broeikaseffect.

  • Aantasting van het Veluws natuurgebied en horizonvervuiling.

  • Als binnenlandse toeristische bestemming in Nederland staat de Veluwe op de tweede plaats, na de Noordzeestranden. Jaarlijks loopt het aantal overnachtingen in de miljoenen. Verspreid over het jaar komen vakantiegangers in groten getale - met hun elektrische apparatuur - naar de Veluwe, waar het toerisme een belangrijke bron van bestaan is. Wil de Veluwe recreatief blijven, dan mag het groene decor niet worden aangetast door objecten, die het imago "sterke straling" en "storing" met zich dragen. De Veluwe is het grootste aaneengesloten natuurgebied van Nederland en daarom van nationaal belang. Het intens beleven van de natuur zal ook in de toekomst de grote aantrekkingskracht van de Veluwe moeten blijven.

    "Open" landschappen bestaande uit heide en zandverstuivingen zijn in Nederland zeer zeldzaam geworden. Op de Veluwe treffen we hiervan 40% aan. Dit type landschap dreigt nu op vele plaatsen, onder andere door horizonvervuiling, te worden aangetast.

    Ook planologisch gezien passen de masten niet op de Veluwe. Het is een kerngebied van de Ecologische Hoofdstructuur (SGR) en is gelegen in het z. g. Groene Koersgebied uit het VINEX-plan (Rijksdocument Vierde Nota Ruimtelijke Ordening Extra). Zie ook bijlage 3.

    Een planologische kernbeslissing heeft verder bepaald dat ingrepen en ontwikkelingen in de kerngebieden niet worden toegestaan indien deze de natuurwaarde van bos en landschap aantasten. Voorts is op dit gebied het streekplan Gelderland 1996 (Zendterrein Radio Kootwijk = Landelijk gebied A) van toepassing.

    Plaatsing van vier reusachtige zendmasten van elk 330 meter hoogte, met 60 tuidraden en krachtige verlichting, is in dit gebied een rechtstreekse aanslag op de natuur. De voor de veiligheid van het luchtverkeer noodzakelijke dag- en nacht verlichting vormt in deze unieke omgeving die 's nachts (nog) donker is, een verstoring van het dag- en nachtritme van tal van dieren.

    Een groot aantal Veluwse organisaties op het gebied van natuur, milieu en recreatie heeft grote bezorgdheid geuit over de voorgenomen plannen. Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Het Gelders Landschap, Provinciale VVV, RECRON, Nationaal park "De Hoge Veluwe", Stichting Natuur en Milieu, Koninldijke Houtvesterijen "Het Loo", IVN, NIVON, Jac. Gazenbeekstichting en de Vereniging Milieudefensie behoorden tot de 33 organisaties, die een door de Gelderse Milieu Federatie gecoŲrdineerde petitie ondertekenden, waarin KPN op 11 maart 1997 vergeefs gevraagd werd de bouwplannen in te trekken, Zie ook bijlage 4.

    Hoe verder
    Met het opzetten van het zendstation Radio Kootwijk in de jaren twintig werd natuur opgeofferd voor het algemeen belang, te weten de communicatie met het toenmalig Nederlands-IndiŽ. De situatie is nu geheel anders.

    Daarom moet thans de vraag opnieuw gesteld worden of het wel verantwoord is om natuur op te offeren aan plannen voor een dergelijk monstrueus project met vier Eiffeltoren hoge masten vooral omdat het project geen "algemeen belang" dient.

    Voorts kan in zijn algemeenheid de vraag worden gesteld of natuur blijvend moet worden opgeofferd aan de telecommunicatiefunctie die KPN aan dii. terrein in Radio Kootwijk wenst te blijven geven. Satellieten nemen immers in een razendsnel tempo de wereldwijde verbindingen over van traditionele zenders. Zo maakt ook Scheveningen-Radio binnenkort geen gebruik meer van de faciliteiten van Radio Kootwijk. Deze ontwikkelingen leiden derhalve onherroepelijk tot de fundamentele vraag of het zenderpark in Radio Kootwijk moet blijven voortbestaan.

    Deze overweging staat niet op zichzelf ook Defensie heeft immers in het recente verleden terrein aan de natuur terug gegeven omdat de situatie in de wereld is veranderd en daarmede ook de functie en de werkwijze van de strijdkrachten.

7. Nut, noodzaak en maatschappelijke relevantie van de zender
Er is geen enkel nut noch enige noodzaak voor dit zenderplan. Buitenlandse investeerders hebben het plan opgezet om vanuit Nederland uitzendingen te gaan verzorgen naar doelgroepen in Europa. Dit veroorzaakt - zoals boven omschreven - diep ingrijpende negatieve gevolgen.

Voor KPN is dit zwaar bekritiseerde project echter commercieel aantrekkelijk: er wordt "huur" betaald door Delta Radio 171 voor de faciliteiten in Radio Kootwijk. Ook Delta Radio 171 profiteert mee: reclameboodschappen gedurende de uitzendingen leveren veel geld op. Kortom de lusten alleen voor KPN en Delta Radio 171 de lasten voor de Nederlandse samenleving en in de eerste plaats voor honderdduizenden omwonenden. Dit aantal kan snel oplopen bij uitbreiding van de activiteiten van Delta Radio 171 naar andere zendbestemmingen.

De ogenschijnlijke winst voor KPN kan snel omslaan in een gevoelig verlies als dit project leidt tot gebrek aan respect en acceptatie van KPN bij de bevolking en aandeelhouders. KPN opereert namelijk in snel veranderende marktomstandigheden. Anders dan vroeger wordt zij nu geconfronteerd met sterke concurrentie en zal dus de steun van het publiek (= consumenten) hard nodig hebben.

8. Ondernemingen en hun maatschappelijke verantwoordelijkheid
In deze tijd wordt het succes van ondernemingen niet alleen bepaald door een goede marketing, een solide economisch/-juridische basis en hoge winstcijfers. Erkenning en acceptatie van de onderneming - door bet publiek - zijn mede van levensbelang. Steeds meer bedrijven realiseren zich dit en leggen zichzelf ethische gedragsnormen op waaruit hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en betrokkenheid spreekt als het gaat om zaken als natuur, milieu, gezondheid, mensenrechten, werk- en arbeidsomstandigheden. etc. Voorbeelden zijn Philips, Koninklijke Shell, Unilever en Ahold, alle vier goed renderende multinationals, die hiermee aangeven dat ethisch handelen en geld verdienen goed te combineren factoren zijn en zelfs voorwaarden zijn geworden.

KPN en Delta Radio 171 maken deel uit van de maatschappij, maar tonen op geen enkele wijze begrip voor de maatschappelijke bezwaren tegen het megawatt project. Integendeel, zij verschuilen zich achter stralingsnormen, die thans sterk ter discussie staan en maken handig gebruik van een bestemmingsplan uit 1986, waarin werd vergeten de hoogte van eventuele zendmasten en het zendvermogen aan een maximum te binden. Zo trachten beide ondernemingen hun zin door te drijven, zogenaamd met de wet aan hun kant. Over ethisch handelen gesproken, het bouwen van de geplande zendmasten is volledig in strijd met het geformuleerde en gepubliceerde rijksbeleid voor de natuur en het landschap op de Veluwe. Dit geldt eveneens voor de enorme energieverkwisting van het project.

Platform Kootwijk eist van politici, het Rijk, de Provincie en de betreffende gemeenten vooralsnog Apeldoorn en Barneveld om - naast economisch en gezondheidsnormen - ook ethische waarden te laten meespelen in de besluitvorming rond dit project.

Veranderde inzichten in de maatschappij, nieuwe technologieŽn en een aangepast beleid van de regering, krijgen immers een steeds belangrijker plaats in besluitvormingsprocessen.

9. Conclusie
Maatschappelijk zal de komst van een megawatt zender in Radio Kootwijk een ramp betekenen voor mens, dier en natuur, zowel op de Veluwe als ver daarbuiten. Indien KPN en Delta Radio 171 niet voldoende maatschappelijke verantwoordelijkheid kunnen opbrengen om het project in te trekken, dan zullen overheden moeten ingrijpen. Het project dient geen maatschappelijk doel en ondervindt geen enkele ondersteuning bij de bevolking. Integendeel...

Intussen hebben zowel de gemeente Barneveld als de gemeente Apeldoorn zich tegen de komst van de megawatt zender gekeerd. De gemeente Apeldoorn heeft tot tweemaal toe de bouwvergunning geweigerd, maar nog vele procedures moeten worden doorlopen alvorens definitieve beslissingen in deze zaak zullen worden genomen.

Het Platform Kootwijk weet zich gesterkt in haar verzet tegen dit project door belangrijke groeperingen uit de samenleving en door zwaarwegende argumenten van algemeen belang.

Het zal zich daarom vastberaden en met alle legale middelen blijven verzetten tegen de bouw en ingebruikneming van de megawatt langegolfzender en de vier gigantische masten in Radio Kootwijk.

Het zal haar activiteiten pas staken indien en zodra de realisatie van het project definitief van de baan is.

Wilt u op de inhoud van deze publicatie reageren, wendt u zich dan tot:
Platform Kootwijk
p/a Radioweg 2
7346 AS RADIO KOOTWIJK
tel / fax 0031-(0)55 519 13 27
Mede mogelijk gemaakt door:
Koninklijke BDU Uitgeverij / Grafisch Bedrijf B.V.
Papier: Proost en Brandt BV