De officiele website van de geschiedenis van zendstation
Radio Kootwijk (PCG)

"een dorp tussen Zand en Zenders"

 
Radio Kootwijk
 Algemeen
 Aktualiteiten
 Mailing List
 Reserveren RKwk
 Concerten
 Monumenten
 Dienst Landelijk Gebied
 Routebeschrijving RKwk
 Bewonersvisie RkWk
 Gebiedsvisie
 D66 rapport
 Masterplan de Winter
 Creatorium Hobert
 Masterplan Ago Quod Ago
 Plan van Aanpak
Dorp RKwk
 Dorp en haar bewoners
 Kinderen van Kootwijk
 Berichten uit ...
 Nostalgische verhalen
 Klein Hollywood
 RK Junior
 DorpsRaad
... en Bandoeng
 Hallo Bandoeng, hier ...
 Geschiedenis
 Malabar
 Malabar toen ...
 Malabar nu ...
 boekbespreking
 meer over Bandoeng ...
Hier Radio Kootwijk (SBB)
 Evenementenlocatie
 Nieuws
 Excursies/activiteiten
Stichting Platform Kootwijk
 Wie zijn wij
 Aktualiteiten
 Notities
 Brochure
 PersBerichten
 Gezondheid
 Politiek
 Zendmasten problematiek
 Milieu & Landschap
 SPK Archief
 Nieuwsbrieven
 Geografie
 Chronologie
 Naslag
 2' Podium
 Beelden SPK
 Bestemmingsplan
 Links SPK
50 kV station
 Informatie
Panorama views
 Omgevingskaart
 Gebouw A
 Radio Kootwijk
English Summary
 Welcome to RKwk
Foto's van ...
 de opbouw
 de lange golf zender
 de kortegolf zender
 het dorp
 vandaag de dag ...
 Scheveningen Radio
 Opendag ...
Bedrijfs Beelden
 Ontstaan
 Terreinen
 Doel, werking, ...
 Radiocentrale Amsterdam
Geschiedenis
 J.M. Luthmann (architect)
 Radio Telegrafie
 Radio Telefonie
 Machinezender PCG
 Bibliografie Ir de GROOT
 Ir J. J. NUMANS
 Dr B. van der POL
 Willem Vogt
 Overzicht mei 1940
... zij schreven over Radio Kootwijk
 Dr. Ir. N. KOOMANS (1)
 Dr. Ir. N. KOOMANS (2)
 Ir M.C. ENNEN
 RC Kennemerland
 Tussen 'Zand en Zenders'
 VRZA
 Hans KNAP
 Alfa Bravo (PCH)
 Ingrid van Hoorn
 [onbekend] Ned.
 [onbekend] Frans
 Cees van der Pluijm
 Gewest tot Gewest (tv)
 VPRO documentaire (radio)
 PTT-Bedrijfsbanden
Artikelen over
Radio Kootwijk
 Apeldoornse Courant
 Apeldoorns Stadsblad
 ArchiNed
 Algemeen Dagblad
 Amersfoortse Courant
 Barneveldse Krant
 BN-de Stem
 Brabants Dagblad
 Cement
 Deventer Courant
 Gelderlander
 Gemeente Apeldoorn
 Groene Amsterdammer
 Haagsche Courant
 NRC Handelblad
 Prov. Zeeuwse Courant
 Piazza
 SAM
 Stentor
 Telegraaf
 Trouw
 Twentsche Courant
 Utrechts Nieuwsblad
 Veluws Dagblad
 Volkskrant
Diversen
 Links
 Scheveningen Radio
 PCH ReŁnie 2004
 Zij gaven hun reactie ...
 Maar waarom deze site...
Contacten ...
 de SPK
 de Webmaster
 Belangrijke adressen
 
 
   

Hallo Bandoeng,
'...ja, moeder hier ben ik'

Honderdvijftig Amsterdamse werkelozen schepten voor een kwartje per vierkante meter het stuifduin weg waarop Radio Kootwijk zou verrijzen. Dit gebouw uit het begin van de jaren twintig, zou bekendheid krijgen als een van de gaafste voorbeelden van de Amsterdamse school. Als zender heeft Kootwijk alleen in het liedje 'Hallo Bandoeng' werkelijk furore gemaakt

Het was een Italiaan , die hem aan de vergetelheid ontrukte. Want verder dan een bijzin had hij het nooit gebracht in de geschiedenis van de Nederlandse architectuur. Julius Lutmann (1890-1973) valt de eer ten deel, een van de mooiste monumenten van de Amsterdamse School te hebben gebouwd maar als architect nauwelijks naam te hebben gemaakt. Sterker nog, zijn meest tot de verbeelding sprekende schepping, Radio Kootwijk bij Apeldoorn, waarvoor op 9 augustus 1920 het eerste beton werd gestort, is alleen bij kenners een begrip. Dat heeft voor een deel te maken met de verborgen ligging van het gebouw, dat verscholen ligt in het Veluwse groen, dat via tweede en derderangs wegen bereikt moet worden en alleen op afspraak mag worden bezocht. Wie Radio Kootwijk betreedt, ziet midden in het landschap een kolossaal ogend bouwwerk opdoemen, dat van een afstand alles weg heeft van een kerk. Niet voor niets sprak de Utrechtse hoogleraar in de geschiedenis van de bouwkunde, prof,dr,mr. A.W. Reinink, in dit verband over 'een kathedraal op de Veluwe'. Een technicus uit Soedan vergeleek het ooit met een moskee. Tevens zijn er opmerkelijke overeenkomsten met de Dom van het Zeeuwse Veere.

De Italiaan Giovanni Fanelli omschrijft in zijn belangwekkende monografie 'Moderne Architectuur in Nederland 1900-1940' het radiostation als 'een gesloten geheel van expressief en zeer plastisch werkende monolithische bouwvolumes in gewapend beton'.

In zijn hoofdstuk over de Amsterdamse School wijdt hij aparte woorden aan de 'ten onrechte vergeten' architect Julius Lutmann, een leerling van Kromhout en Berlage, die tussen 1920 en 1922 dit 'persoonlijke, expressionistische en tegelijk rationalistische meesterwerk' bouwde. Opzienbarend is het, met gevoel voor symboliek Oost-West gelegen bouwwerk zeker. In de voorgevel, boven de zwaar decoratieve hoofdingang, wordt het radiocontact tussen Oost en West geaccentueerd door een Europeaan, die wordt geflankeerd door een Oost- en een Westindische vrouwenfiguur met de handen achter de oren: getrouw aan het lied 'Hallo Bandoeng', waarmee Willy Derby in de jaren twintig furore maakte. Het hoofdgebouw naast de ronde koepel bestaat uit zeven stukken, die zich onderscheiden door een laag, bunkerachtig gedeelte met diepliggende, donkere ramen. Daarboven zijn enorme glaspartijen geplaatst, zoals men ook wel aantreft bij de lichtbeuk van gotische kerken. Aan de achterkant maakt de adelaar, die bovenin het beton in reliŽf is aangebracht, een alles overheersende indruk.

Eerste gebouw in gewapend beton
Radio Kootwijk is in menig opzicht interessant, omdat het geheel in beton is opgetrokken, zowel de draagconstructie als de gevels. En alleen daardoor al gaf het de architect nieuwe mogelijkheden. Maar om te zeggen dat hij juichend van blijdschap de opdracht aanvaarde, zou een understatement zijn. Herhaaldelijk beklaagde Luthmann zich over het ontbreken van een duidelijk programma van eisen voor het gebouw. En hij bekritiseerde zijn opdrachtgevers, omdat deze volgens hem' niet begrijpen dat wij architecten ook met cijfers en maten moeten manipuleren. Ook hier luidde de opdracht zoiets van; bouw nu maar een waterdichte machinehal, vooral droog, en een zendtoren; wij zetten er dan onze apparatuur wel in. Hout en spijkers mochten niet worden gebruikt. Gewapend beton leek het aangewezen materiaal, 'aangezien dit goed bestand is tegen de invloed van wisselstroom van lage frequentie' Veel enthousiaster was zijn leermeester Berlage, die in zijn studies over de bouwkunst, stijl en samenleving beton de belangrijkste uitvinding op het gebied van bouwmaterialen van zijn tijd noemt. Hij accentueert de emotionele waarde van het materiaal als hij stelt dat gewapend beton niet alleen praktisch, maar zelfs stijlkundig de grootste aanbeveling verdient, 'omdat het krachtens zijn samenstelling verband houdt met de levende organismen der natuur', waardoor dus ook een toenadering tot een natuurlijke bouw wordt verkregen.

Verbinding Nederlands-IndiŽ
Het radiostation werd gebouwd om de verbinding met Nederlands-IndiŽ mogelijk te maken. Tot 1920 werd het contact onderhouden via kabels, die in Engelse, Duitse en Amerikaanse handen waren. Door de problemen die tijdens de Eerste Wereldoorlog ontstonden, werd de Nederlandse regering doordrongen van het feit dat het hoog tijd was zelf de draadloze telegrafie ter hand te nemen* Men koos voor Kootwijk omwille van de rust en het feit dat daar meteen gebouwd kon worden, aangezien de grond toch al staatsbezit was. Honderdvijftig, uit Amsterdam afkomstige werkelozen moesten 500.000 m≤ stuifduin wegscheppen, waarvoor zij met een kwartje per m≤ werden beloond.

Maritieme bestemming
Tot ver na de Tweede Wereldoorlog deed Radio Kootwijk dienst als zendstation voor het 'fixe-verkeer' (het verkeer tussen vaste punten op aarde). De Duitsers, die het station in de Tweede Wereldoorlog in bezit namen, gaven het voor het eerst een maritieme bestemming. En die heeft het ook vandaag nog. Als onderdeel van Radio Scheveningen houdt het zich bezig met het lange-afstandsverkeer en is het werelddekkend op de kortegolf. Maar de 'glorietijd' van de jaren vijftig, toen 45 werknemers er een volledige dagtaak hadden, is definitief geschiedenis. Vijf man en een chef waken nu over het wel en wee van het station, dat al twee jaar na voltooiing, door ontwikkeling van de moderne communicatietechniek verouderd was. Ironisch genoeg ligt de toekomst van Radio Kootwijk in het verleden. Als zendstation is de invloed de laatste jaren steeds geringer geworden, als monument heeft het de tand des tijds glorierijk doorstaan. Sinds kort is er zelfs sprake van een volledige herontdekking. Een museale bestemming zou de kathedraal op de Veluwe en haar architect recht doen.

* Zie ook het boek Forschunsstelle Langeveld door Hans Knap. ISBN 9067074675
Gelezen door SPK in PIAZZA, nummer 4-1990

PIAZZA is een uitgave van de Vereniging Nederlandse Cementindustrie (VNC)

Informatie over de inhoud van de artikelen of over de toepassingen van cement en beton kunt u verkrijgen bij: Documentatiecemtrum VNC, Postbus 3011, 52003 DA Den Bosch. Tel (073) 401286

(noot SPK: wellicht is bovenstaand adres en tfn-nummer niet meer juist)

Terug naar top