De officiele website van de geschiedenis van zendstation
Radio Kootwijk (PCG)

"een dorp tussen Zand en Zenders"

 
Radio Kootwijk
 Algemeen
 Aktualiteiten
 Mailing List
 Reserveren RKwk
 Concerten
 Monumenten
 Dienst Landelijk Gebied
 Routebeschrijving RKwk
 Bewonersvisie RkWk
 Gebiedsvisie
 D66 rapport
 Masterplan de Winter
 Creatorium Hobert
 Masterplan Ago Quod Ago
 Plan van Aanpak
Dorp RKwk
 Dorp en haar bewoners
 Kinderen van Kootwijk
 Berichten uit ...
 Nostalgische verhalen
 Klein Hollywood
 RK Junior
 DorpsRaad
... en Bandoeng
 Hallo Bandoeng, hier ...
 Geschiedenis
 Malabar
 Malabar toen ...
 Malabar nu ...
 boekbespreking
 meer over Bandoeng ...
Hier Radio Kootwijk (SBB)
 Evenementenlocatie
 Nieuws
 Excursies/activiteiten
Stichting Platform Kootwijk
 Wie zijn wij
 Aktualiteiten
 Notities
 Brochure
 PersBerichten
 Gezondheid
 Politiek
 Zendmasten problematiek
 Milieu & Landschap
 SPK Archief
 Nieuwsbrieven
 Geografie
 Chronologie
 Naslag
 2' Podium
 Beelden SPK
 Bestemmingsplan
 Links SPK
50 kV station
 Informatie
Panorama views
 Omgevingskaart
 Gebouw A
 Radio Kootwijk
English Summary
 Welcome to RKwk
Foto's van ...
 de opbouw
 de lange golf zender
 de kortegolf zender
 het dorp
 vandaag de dag ...
 Scheveningen Radio
 Opendag ...
Bedrijfs Beelden
 Ontstaan
 Terreinen
 Doel, werking, ...
 Radiocentrale Amsterdam
Geschiedenis
 J.M. Luthmann (architect)
 Radio Telegrafie
 Radio Telefonie
 Machinezender PCG
 Bibliografie Ir de GROOT
 Ir J. J. NUMANS
 Dr B. van der POL
 Willem Vogt
 Overzicht mei 1940
... zij schreven over Radio Kootwijk
 Dr. Ir. N. KOOMANS (1)
 Dr. Ir. N. KOOMANS (2)
 Ir M.C. ENNEN
 RC Kennemerland
 Tussen 'Zand en Zenders'
 VRZA
 Hans KNAP
 Alfa Bravo (PCH)
 Ingrid van Hoorn
 [onbekend] Ned.
 [onbekend] Frans
 Cees van der Pluijm
 Gewest tot Gewest (tv)
 VPRO documentaire (radio)
 PTT-Bedrijfsbanden
Artikelen over
Radio Kootwijk
 Apeldoornse Courant
 Apeldoorns Stadsblad
 ArchiNed
 Algemeen Dagblad
 Amersfoortse Courant
 Barneveldse Krant
 BN-de Stem
 Brabants Dagblad
 Cement
 Deventer Courant
 Gelderlander
 Gemeente Apeldoorn
 Groene Amsterdammer
 Haagsche Courant
 NRC Handelblad
 Prov. Zeeuwse Courant
 Piazza
 SAM
 Stentor
 Telegraaf
 Trouw
 Twentsche Courant
 Utrechts Nieuwsblad
 Veluws Dagblad
 Volkskrant
Diversen
 Links
 Scheveningen Radio
 PCH Reünie 2004
 Zij gaven hun reactie ...
 Maar waarom deze site...
Contacten ...
 de SPK
 de Webmaster
 Belangrijke adressen
 
 
en zij schreven over Radio Kootwijk ...   

radio kootwijk

'Wij schakelen over op den versterkten zender'. Een woord vooraf door Prof.Dr.Ir.N.Koomans, leider van het radiolaboratorium van de Rijkstelegraaf: In de eenzame heide met haar zandverstuivingen ligt ons radio station Kootwijk. De heide, die door haar schraalheid de moderne cultuur eeuwen heeft tegengehouden tot haar door te dringen, herbergt thans het groote moderne kracht-zendstation van den Nederlandschen P.T.T.-dienst. Het mijden van de bewoonde wereld voor dit specimen van moderne techniek heeft tot deze situatie aanleiding gegeven. Een gunstige omstandigheid is daarbij tevens, dat de uitgestrekte terreinen, welke ons P.T.T.-zendstation behoeft, aldaar ruimschoots beschikbaar waren.

Groot is het Radio Kootwijk-complex echter niet alleen, omdat de Radio op zichzelf zulks nodig heeft. Neen, de grootheid van dit geheel is de meest sprekende getuigenis, die men in Nederland kan aantreffen, van Nederlands grootheid in de wereld. Dat Nederland groot is, weet ieder die het voorrecht had de Kolonien met eigen oogen te aanschouwen. Dat Amsterdam als handelscentrum nog immer in de wereld veel betekent, weten de ingewijden, die daarmede hun bemoeingen hebben.

De gemiddelde Nederlander heeft van dit alles echter een zeer onvoldoende begrip. Welnu, het machtig radiocomplex met zijn zenders en gerichte antennes voor het verkeer met Oost-Indie, Suriname, Curacao, Noord- en Zuid-Amerika, Japan en de voornaamste landen van Europa, is in zijn grootheid, die slechts door de allergrootste landen wordt geevenaard, de meest zichtbare uitdrukking van de beteekenis van ons Vaderland in de wereld. Mogen de artikelen, die hierbij volgen bij veelen in den lande het nationale zelfbesef verhoogen.

Door de bloeiende hei zijn we haar genaderd, de wondere wereld van Radio-Kootwijk. En terwijl onder het voorwaarts gaan de erica ons tot over de knieen reikte, hebben we aanvankelijk ontgoocheling gevoeld in ons hart. Die masten! Zes ijle gevaarten, die ons reeds van verre tot baken hadden gediend in de paarse golving van ongerept Veluwsch land, zes starre, liniaalrechte strepen, die allengs grooter worden en weldra het filigraan van hun makelij doen afsteken tegen een hemel van torenende wolkengevaarten. Hoe hun strakke nuchterheid aanvankelijk onze illusie verstoort! De illusie van menschen, die voor een korte wijle zich ontrukten aan de vervlakking van een kunstmatige omgeving en met blijdschap terugkeerden tot de ongeschonden, grootsche natuur. Want ongeschonden en grootsch is het heideland rondom Kootwijk, en overweldigend is zijn kleurenpracht, wanneer er de erica bloeit en machtige wolken langs den hemel trekken.

Toen wij de zes ijzeren reuzen zoo dicht genaderd waren, dat hun toppen beklemmend hoog boven onze hoofden stonden, zagen wij plotseling, dat er nog vele andere reuzen waren rondom: houten gevaarten, als kerktorens zoo hoog, doch dwergen vergeleken bij de zes andere. Zie, het lijnenspel van antennes, draden en tuien boven ons in de lucht, terzijde, rondom. En daar dien tempel van grijs beton, uit welks toren als guirlanden de draden hemelwaarts loopen: een tempel, die zich weerspiegelt in het stille water van een vijver. Verderop, bezijden den rechten weg, die van elders leidt naar den tempelhof, een onaanzienlijk gebouw, laag en langgerekt van vorm, als de goederenloods van een spoorwegstationnetje. Daarheen leidden onze schreden, want daar zouden wij worden ingewijd in de mysteries van de wondere wereld te midden waarvan wij ons bevonden. En zoo worden wij dan gevoerd naar een ruimte in het sobere gebouw, waar achter een houten latwerk de oude omroepzender staat, wiens capaciteit van 50 kilowatt beknot werd op 10 kilowatt. Gelijk een roerloos monster staat hij daar achter zijn tralies, en moeilijk is het te gelooven, dat deze bewegingloze massa thans bezig is haar dagelijkschen arbeid te verrichten. Van 's morgens acht tot 's avonds zeven uur is deze zender in de weer, maar dan is zijn dagtaak ook ten einde. Zijn vermogen is dan niet meer opgewassen tegen den eisch, dien de omroepvereenigingen voor de avonduren aan Kootwijk stellen. Tien kilowatt overdag, maar 's avonds van zeven uur af 120 kilowatt. Dat is nu eenmaal wat verlangd wordt! En wanneer des avonds om zeven uur het alom uit de luidsprekers klinkt: 'Wij schakelen over op den versterkten zender!' dan wil dat zeggen, dat de oude zender zijn taak overdraagt aan een strerkeren, jongeren soortgenoot en hij de rust ingaat tot het achtste uur van den volgenden dag. Verderop, eveneens in een lattenkooi, de lange reeks loodrechte glasplaten van den luchtcondensator: in rij en gelid hangen zij er en met gelijke onder- linge afstanden. Blikseminslag zal hier geen verwoesting aanrichten, zooals bij de doorgaans gebezigde micacondensatoren het geval zou zijn. Ginds staat de gelijkrichter met zijn door water gekoelde lampen, die den zender van hoogspanning voorziet, maar onze aandacht voor hem wordt afgeleid door een ander technisch gewrocht, een stuk historie der Nederlandsche radiotech- niek. We staan voor de bakermat van het telefonisch verkeer tusschen Indie en het moederland: de eerste kristalgestuurde kortegolf-telefoniezender voor Indie. Later zou hij omgebouwd worden tot een ander prototype, dat der eenzijbandtelefonie. En nu deze 'Mohr' ook als zoodanig 'seine Schuldigkeit' gedaan heeft, staat hij daar en wacht op nieuwe experimenten, die in de steeds rusteloze phantasie der mannen van Kootwijk zullen geboren worden.

Vreemd doet in deze omgeving van technische zakelijkheid de dansmuziek aan, waarmede een luidspreker het suizen der machine-aggregaten overstemt. Doch het blijkt noodig te zijn ter controle van de uitzending. Twee versterkers in een kleine afgeschoten ruimte zorgen voor een nauwkeurig toezicht op de uitzending: een controleert er het geluid, de andere de modulatie, waarbij de ononderbroken bliksemschicht van den oscillograaf waarschuwt in geval het geluidsvolume eens te groot zou worden. We verlaten de hal van den ouden omroepzender, waar alles min of meer een provisorisch karakter heeft en komen dan in het domein van den nieuwen Kilowattzender. Het is alsof wij in een nadere wereld komen. Hier geen blankhou- ten stellages of warreling van achteloos neerhangende draden. Stemmig zwart zijn de als een doorlopende wand overtrokken scha- kelborden, waarachter zich 't voedingssation bevindt, stemmig zwart met 'n afzetting van verchroomde smalle lijsten. Ter linkerzijde staat deze zwarte wand, waarachter zich het voedings station bevindt, in dubbele uitvoering, zoodat steeds een helft, als reserve, ter beschikking staat. En geen onontwarbare kluwen van draden en apparaten schuilt daar achter dien zwarten muur, want overzichtelijk en geniaal-simpel is de opstelling van alles wat zich hier bevindt. Aan de overzijde staan in zwart geajoureerde kasten de verschil- lende trappen van de zender: de begintrap, in duplo met het oog op mogelijke stoornissen, de voorlaatste trap met haar zes water gekoelde 10 K.W.-zendlampen, waarvan er vier in werking zijn en twee in reserve zijn, machtige lampen, die meesterstukken van menselijk vernuften kunnen zijn. En tenslotte de eindtrap, die drie zendlampen van 300 K.W. omvat. Weer is hier voor reserve gezorgd, daar twee lampen voor het gebruik noodig zijn, terwijl de derde gereed staat om zoo noodig in te vallen. Maar wij moeten weg uit deze wondere wereld, want ons wachten nog de telegrafiezenders, die op grooten afstand ergens op de hei in kleine gebouwen zijn ondergebracht. De antennes zijn daar hoog in de lucht in een reusachtige zig- zaglijn aangebracht: elk stuk der enorme zigzaglijn is loodrecht gericht op dat punt van den wereldbol, dat door den betreffenden zender bereikt moet worden. Acht zenders zijn in het kleine gebouw ondergebracht, varieeren- de in golflengte van 15 tot 40 M. en ook zij zijn in het stemmige zwart-en-wit kleed gestoken gelijk de versterkte omroep zender. Relais zorgen voor de distributie der telegrammen over de diverse zenders. Voor het gebouw een klein stil vijvertje, waarin het koelwater der zenders als een dun waterscherm neerplast. Een vijvertje, dat eer als een stukje tuinarchitec- tuur aandoet, dan als de koelwatertank eener technische intallatie. Weer gaat het verder over de hei, naar den kortegolfzender voor Indie, waarboven de beam-antenne uittorent, een complex van parralelgeschakelde kleine antennes, loodrecht geplaatst op de richting Indie. Vier kleine zenders bevinden zich in het gebouw aan den voet der zendmasten, met resp. 16.3 M, 16.6 M., 24 M. en 28 M. golflengte die elk naargelang van het jaargetijde en het uur van den dag hun taak aangewezen krijgen.

Eenzijbandzenders zijn het, die het mogelijk maken twee telefoongesprekken gelijktijdig te voeren bij een energie van 40 K.W. En als men bedenkt, dat voor de invoering van dit systeem - d.w.z. tot voor 't begin van dit jaar - met den kristalgestuurden korte golf telefoniezender slechts een gesprek per zender mogelijk was en hiervoor reeds een energie van 200 K.W. vereischt werd, dan begrijpt men eerst recht, hoe de draadlooze telefonie door het kortegolf-eenzijbandsysteem een grooten sprong voorwaarts ge- maakt heeft. Dan is men trotsch op onze Nederlandse mannen, die, dank zij hun kunde en hun onversaagde ijver, het physische prin- cipe van den Amerikaanse uitvinder Carson hebben bruikbaar gemaakt en zoodoende Nederland pionier op het gebied van den kortegolf-eenzijband deden worden, zooals Engeland dit is met betrekking tot de langegolf-eenzijbandtechniek. Wonderlijk is het te vernemen, dat, waar Kootwijk alleen zend- station en Noordwijkerhout alleen ontvangstation is, de stem van den met Indie telefoneerende Nederlander via Kootwijk het lucht- ruim ingaat, terwijl het geluid van dengene met wien hij spreekt via Noordwijkerhout uit den horen tot hem komt. Langs een tweeden koelwatervijver gaan we in de richting van het hoofdgebouw, om den ouden grooten machinezender nog even een be- leefdheidsbezoek te brengen, zooals men een mensch, die zijn roem overleefde en zijn prominente plaats verloor, nog wel eens zijn eerbied gaat betuigen, wijl de eenzaamheid steeds grooter wordt om hem heen. De avond begint te vallen en we verlaten Kootwijk. Opnieuw gaan we door de hooge, paarse erica en over de glooingen van het Veluwse land. Alvorens in een hollen weg af te dalen, zien we nog eens achter ons naar de vele masten met hun draden en tuien, en naar de gebouwen aan hun voet. En dan voelen we, hoe thans alles een geheel anderen indruk maakt, dan toen we kwamen. De wijde vlakte met den koepelenden hemel erboven, waartegen de mastengevaarten, door menschenhanden gemaakt, afsteken. Waar ontving ons gemoed een gewaarwording, als die wij nu zoo sterk hebben? Wacht eens, ja: Stonehenge op Sailisbury Plain. Stonehenge met zijn door menschen in een wijde vlakte opgerichte steengevaarten, opgericht in de voor ingewijden logische volg- orde van een langvergeten cultus. Stonehenge en Kootwijk, hoe verschillend en toch weer hoe gelijkend op elkaar. Verschillend, daar vele duizenden jaren het ontstaan van beide scheiden, doch gelijkend op elkaar, wijl de mensch gebleven is wat hij was: een 'Himmelstuermer'.

uit : Panorama 17 septembre 1935