De officiele website van de geschiedenis van zendstation
Radio Kootwijk (PCG)

"een dorp tussen Zand en Zenders"

 
Radio Kootwijk
 Algemeen
 Aktualiteiten
 Mailing List
 Reserveren RKwk
 Concerten
 Monumenten
 Dienst Landelijk Gebied
 Routebeschrijving RKwk
 Bewonersvisie RkWk
 Gebiedsvisie
 D66 rapport
 Masterplan de Winter
 Creatorium Hobert
 Masterplan Ago Quod Ago
 Plan van Aanpak
Dorp RKwk
 Dorp en haar bewoners
 Kinderen van Kootwijk
 Berichten uit ...
 Nostalgische verhalen
 Klein Hollywood
 RK Junior
 DorpsRaad
... en Bandoeng
 Hallo Bandoeng, hier ...
 Geschiedenis
 Malabar
 Malabar toen ...
 Malabar nu ...
 boekbespreking
 meer over Bandoeng ...
Hier Radio Kootwijk (SBB)
 Evenementenlocatie
 Nieuws
 Excursies/activiteiten
Stichting Platform Kootwijk
 Wie zijn wij
 Aktualiteiten
 Notities
 Brochure
 PersBerichten
 Gezondheid
 Politiek
 Zendmasten problematiek
 Milieu & Landschap
 SPK Archief
 Nieuwsbrieven
 Geografie
 Chronologie
 Naslag
 2' Podium
 Beelden SPK
 Bestemmingsplan
 Links SPK
50 kV station
 Informatie
Panorama views
 Omgevingskaart
 Gebouw A
 Radio Kootwijk
English Summary
 Welcome to RKwk
Foto's van ...
 de opbouw
 de lange golf zender
 de kortegolf zender
 het dorp
 vandaag de dag ...
 Scheveningen Radio
 Opendag ...
Bedrijfs Beelden
 Ontstaan
 Terreinen
 Doel, werking, ...
 Radiocentrale Amsterdam
Geschiedenis
 J.M. Luthmann (architect)
 Radio Telegrafie
 Radio Telefonie
 Machinezender PCG
 Bibliografie Ir de GROOT
 Ir J. J. NUMANS
 Dr B. van der POL
 Willem Vogt
 Overzicht mei 1940
... zij schreven over Radio Kootwijk
 Dr. Ir. N. KOOMANS (1)
 Dr. Ir. N. KOOMANS (2)
 Ir M.C. ENNEN
 RC Kennemerland
 Tussen 'Zand en Zenders'
 VRZA
 Hans KNAP
 Alfa Bravo (PCH)
 Ingrid van Hoorn
 [onbekend] Ned.
 [onbekend] Frans
 Cees van der Pluijm
 Gewest tot Gewest (tv)
 VPRO documentaire (radio)
 PTT-Bedrijfsbanden
Artikelen over
Radio Kootwijk
 Apeldoornse Courant
 Apeldoorns Stadsblad
 ArchiNed
 Algemeen Dagblad
 Amersfoortse Courant
 Barneveldse Krant
 BN-de Stem
 Brabants Dagblad
 Cement
 Deventer Courant
 Gelderlander
 Gemeente Apeldoorn
 Groene Amsterdammer
 Haagsche Courant
 NRC Handelblad
 Prov. Zeeuwse Courant
 Piazza
 SAM
 Stentor
 Telegraaf
 Trouw
 Twentsche Courant
 Utrechts Nieuwsblad
 Veluws Dagblad
 Volkskrant
Diversen
 Links
 Scheveningen Radio
 PCH Renie 2004
 Zij gaven hun reactie ...
 Maar waarom deze site...
Contacten ...
 de SPK
 de Webmaster
 Belangrijke adressen
 
 
Doel, betekenis en werking van het station   

Wij zouden onvolledig zijn, indien niet iets werd verteld over het doel, de beteekenis en de werking van hetgeen op het radiostation is te zien, al zullen we hierbij niet in technische bijzonderheden treden.

Voor een goed begrip grijpen we een vijftiental jaren terug. De groote machinezender, bestemd voor ons telegraafverkeer met Ned. Indi, werd in 1923 in bedrijf gesteld en vormde daarmede den eersten rechtstreekschen nationalen, band tusschen de beide deelen van ons Rijk. Voor de overbrugging van dezen geweldigen transoceanischen afstand gebruikte de techniek destijds middelen, welke nu nog indruk maken door hun afmetingen; we noemen slechts het zestal 212 m hooge antenne-masten, een golflengte, welke met de km-maat wordt gemeten (ca. 17000 m), spoelen met een middellijn van ongeveer 3 meter en omwikkeld met kabel welke is samengevlochten uit een 18000 tal afzonderlijk gesoleerde dunne koperdraadjes, reusachtige machines voor het opwekken van de benoodigde zendenergie, waarmede natuurlijk het electrisch stroomverbruik, eenige honderden kilowatts, in overeenstemming is. Geleidelijk ontdekte men echter, dat golven waarvan de lengte niet in km, maar in meters werd gemeten (n.l. golven van ongeveer 16-60 m) beter in staat waren de afstanden tusschen de werelddeelen te overbruggen, waarvoor bovendien niet een stroomverbruik van honderden - doch slechts van enkele tientallen - kilowatts noodig was.

In 1925 verkreeg men, met een uit nietige onderdeelen opgebouwd zendertje op een zolder van het Radiolaboratorium in Den Haag, een telegrafische verbinding met Bandoeng, een succes, dat vele nieuwe mogelijkheden opende. De proeven werden op groote schaal te Kootwijkradio voortgezet, waarmede de grondslag werd gelegd voor een zendercentrum van wereldbeteekenis. Deze eerste verbindingen waren uitsluitend telegraafverbindingen, maar, dit eenmaal bereikt zijnde, ligt het in den aard der dingen, dat ijverig gezocht werd naar een nog persoonlijker middel van contact, naar radiotelefonisch verkeer.

Nu waren inmiddels elders in de 'wereld, en ook op vaderlandschen bodem, reeds hoopgevende resultaten bereikt met 8 radiotelefonische uitzendingen op korte golven. Dit waren evenwel alle z.g. nzijdige uitzendingen, d.w.z. een bepaald station zond een zeker programma uit, hetwelk door luisteraars in andere werelddeelen werd ontvangen, dus zooals de tegenwoordige omroepuitzendingen. Van een normaal telefoongesprek, een z.g. kruisgesprek tusschen twee personen als bij de gewone stadstelefoon, was evenwel nog geen sprake. Het waren de Nederlandsche Rijkstelegraaf en de Indische dienst, welke hun moeizaam werken bekroond mochten zien met de verwezenlijking van dit ideaal : nadat reeds in 1927 proefgesprekken met, Bandoeng over en weer hadden plaats gevonden, kon op den historischen datum 28 februari 1928 een radiotelefonische verbinding van Nederland met lndi, voor het voeren van gesprekken zooals men die bij de bestaande draadtelefoonverbindingen kende, aan het publiek worden aangeboden. Van hoeveel beteekenis dit resultaat was, kan mede blijken uit de groote belangstelling, welke van buitenlandsche zijde voor de hier verwezenlijkte mogelijkheid bestond.

Kootwijkradio stond in het middelpunt der internationale belangstelling. Bij het binnenkomen van Kootwijkradio wordt de aandacht van den bezoeker' onmiddellijk getrokken door de "Radio-kei", een enorme zwerfsteen van prachtig Noorsch graniet, welke hier op het radio-terrein is gevonden.

Op 28 Februari 1938 werd met bijzonderen luister het feit herdacht, dat reeds 10 jaar geleden de eerste radiotelefonische kortegolf-verbinding over grooten afstand ter beschikking van het publiek werd gesteld.

Bij die gelegenheid ontstond het plan dit feit voor de toekomst vast te leggen en daarbij gebruik te maken van een monument, dat door de natuur zelve als het ware daarvoor werd aangeboden. Door medewerking van het geheele personeel van het radiostation werd deze idee verwezenlijkt; een Nederlandsche kunstenaar beeldde het feit op passende wijze in den "Radio-kei" uit.

De eerste zenders waren uiteraard van eenvoudige constructie. De techniek ging evenwel met reuzenschreden voorwaarts, de eischen welke aan kortegolfzenders werden gesteld werden steeds hooger, de normen werden op internationale conferenties vastgelegd. Ten einde hieraan te voldoen moesten deze eerste zenders successievelijk worden verbeterd en uitgebreid, o.a. moeten de zenders zeer nauwkeurig op de hun toegewezen golflengten blijven werken, aangezien een geringe afwijking reeds storing door een anderen zender ten gevolge heeft. Deze vereischte constantheid wordt bereikt met de z.g. kristalsturing. Indien men namelijk een kwartsplaatje in een bepaalde schakeling opneemt, wordt de opgewekte golflengte zeer nauwkeurig door de dikte van het kwartsplaatje bepaald (deze kwartsplaatjes hebben doorgaans een dikte van ca. 1 mm.)

De constructie van de zenders werd hierdoor evenwel belangrijk samengestelder. Alle kortegolfzenders te Kootwijkradio werken reeds sinds vele jaren met zoo'n kristalsturing.

Ook op ander gebied werden groote verbeteringen aangebracht, o.m. worden nu voor de korte golven antennes van zeer speciale constructie gebezigd. Bij een omroepstation, zooals ook bij de te Kootwijkradio opgestelde 120 kw omroepzenders op 1875 m, moeten alle luisteraars, in welk deel van het land zij ook wonen, de programma's goed kunnen ontvangen. Een zender, welke echter voor commercieele doeleinden dient en daartoe verbinding moet onderhouden met doorgaans n bepaald ontvangstation. moet zijn energie niet met kwistige hand in alle richtingen uitstrooien, maar haar zooveel mogelijk in n richting sturen, die van den correspondent. Bij de korte golven heeft men de mogelijkheid dit doel te bereiken. Door de Rijkstelegraaf werd een systeem uitgewerkt, dat uitmuntend aan dezen eisch voldoet en ook in het buitenland toepassing heeft gevonden. De antenne is opgebouwd uit een aantal kleine afzonderlijke antennetjes, welke ieder een lengte hebben van een halve golflengte en op een zeer bepaalde wijze worden gegroepeerd. Bij een golflengte van b.v. ongeveer 16 m, dat zijn golven welke zeer veel worden gebruikt, zoowel voor het verkeer met Nederlandsch-Indi als met Noord- en Zuid-Amerika, is zoo'n antenne dus opgebouwd uit een aantal draden welke ieder circa 8 m lang zijn.

Deze eenheden worden nu in een groot aantal naast en boven elkaar gespannen, Een tweede gelijksoortig gevormde groep van eenheden, de z.g. reflector. wordt op een afstand van een kwart golflengte (in ons voorbeeld dus 4 m) achter de eerste opgehangen. Beide groepen worden dan op bijzondere wijze met den zender verbonden. Dergelijke antennes worden "beams" of "gerichte antennes" genoemd. Van dit beschreven type is te Kootwijk een groot aantal aanwezig en gericht op de verschillende deelen van de wereld waarmede dagelijks verbinding wordt onderhouden. Voor. elke richtingen voor elke golflengte moet een andere antenne worden gebouwd. Vandaar dat in de omgeving van de kortegolfzendgebouwen een mastbosch van torens is verrezen, welke van de verte uit gezien den indruk wekken van een olieboorterrein.

Er staat te Kootwijkradio een groot aantal zenders opgesteld, niet alleen omdat met zooveel verschillende werelddeelen onafgebroken verbinding moet worden onderhouden, maar ook omdat n bepaalde golflengte niet den geheelen dag geschikt blijft. Afhankelijk van het uur van den dag en van het jaargetijde moet een andere golf worden gebruikt. Zoo wordt bijv. met Bandoeng Is winters, overdag, op een golflengte van + 16 m gewerkt, in den namiddag wordt evenwel de ontvangst in Bandoeng zwakker (in lndi is het dan al laat in den avond, als gevolg van het tijdsverschil van ruim 7 uren). Dan wordt overgeschakeld op een zender met een golflengte van ongeveer 28 m, en deze wordt in Indi weer prachtig ontvangen.

In den nacht wordt vaak op een nog langere golf, van ca. 38 m, uitgezonden, om tegen den na-nacht weerterug te gaan op 28 m, waarna's ochtends de zender met de 16 m golf weer in bedrijf wordt gesteld. 's Zomers blijft de golf van 16 m wat langer neembaar en wordt eerst 's avonds tegen 2300 uur op de 28 m overgegaan en ongeveer te 3 uur 's nacht s wordt de 16 m weer goed in lndi ontvangen.

Een dergelijk beeld vertoont de verbinding met alle richtingen, zij het dan met eenigszins afwijkende golflengten. Hieruit blijkt, dat een groot aantal 9 golflengten noodig is; verscheidene zenders zijn daarom met meer dan n golflengte - uitgerust.

De snelheid waarmede de door het publiek aangeboden telegrammen worden verzonden is enorm opgevoerd. Het sterkste is dat wel het geval met de telegrammen bestemd voor Noord-Amerika. Voor de telegrammen, aangeboden op de Amsterdamsche Effectenbeurs, waar snelheid naast een groote bedrijfszekerheid uiteraard een eerste vereischte is, worden bovendien nog speciale maatregelen genomen. Deze telegrammen worden over een voor dit doel gereserveerden zender naar New-York verzonden, waarmede bereikt is, dat telegrammen reeds ca. 1 minuut na de aanbieding te Amsterdam op de New Yorksche beurs zijn aangekomen.

Vrijwel het geheele Nederlandsche wereldtelegraafverkeer wordt via de kortegolfzenders afgewikkeld. Dat wil echter niet zeggen, dat de groote machinezender nu doelloos is geworden; voornamelijk in de wintermaanden verleent deze zender gedurende den nacht en in de vroege ochtenduren bijv. nog zeer waardevolle diensten voor de verbinding met New York.

HET ENKEL-ZIJBAND-SYSTEEM

Een speciale vermelding verdient nog het z.g. enkel-zijband-systeem, hetwelk sinds eenige jaren wordt toegepast voor onze radio-telefonische verbinding met Nederlandsch-indi. Deze wijze van uitzenden was reeds vele jaren geleden door de Western Electric Cy. in theorie volledig uitgewerkt. Het systeem stelde evenwel zulke hooge eischen aan de constructie van kortegolfzenders, dat het voor kortegolfverkeer over langen afstand nog nergens werd toegepast. Het bood bij verwezenlijking evenwel zulke groote voordeelen, dat de Rijkstelegraaf besloot zich daarop in de practijk te gaan toeleggen. De vele moeilijkheden konden geleidelijk worden overwonnen en sinds 1935 zijn de zenders, welke in eigen beheer volgens dit systeem werden omgebouwd in dagelijksch gebruik.

Het systeem is te ingewikkeld om hier op de werking daarvan in te gaan; volstaan moet worden met het volgende: Bij de gewone, algemeen gebruikelijke uitzendwijze van muziek en het gesproken woord, zoals dit bijv. door alle omroepstations geschiedt, wordt veel meer uitgezonden dan, strikt genomen, noodig zou zijn. Tot deze overbodigheden behoort o. m. de draaggolf, dat is, het woord zegt het zelf al, de drager, die in den aetherweg de muziek of het gesproken woord mede voert.

Deze draaggolf nu, welke voortdurend door den zender wordt uitgezonden, ook indien de muziek zwijgt, vergt een groot gedeelte van de energie, welke de zender verbruikt, ja practisch is het zoo, dat verreweg het grootste deel van het aantal kilowatts, welke de zender opneemt, door deze draaggolf wordt verbruikt. De toepassing van het enkel-zijband-systeem maakt het nu mogelijk deze dure draaggolf in den zender achter te houden. dus niet meer uit te zenden. Het zal zonder meer duidelijk zijn, dat dit een enorme besparing geeft. Gelijktijdig met de draaggolf wordt tevens nog de z.g. tweede zijband achtergehouden, vandaar de naam "enkel"-zijband-systeem.

Voor den bouw van den zender wordt, evenals voor den ontvanger in dit systeem, zoowet hier te lande als in Indi een bijzondere constructie vereischt.

Van de buitengewone voordeelen, welke de toepassing van dit systeem in de practijk biedt, noemen we behalve een grooteren waarborg voor de geheimhouding in de eerste plaats de zeer groote besparing op het electrische stroomverbruik, terwijl gelijktijdig volstaan kan worden met een kleiner aantal van de zeer kostbare watergekoeide zendlampen. Verder is de kwaliteit van het ontvangen geluid veel beter dan met het oude systeem werd verkregen, o.m. ondervindt men vrijwel geen hinder meer van de fading, dat is het op en neer gaan van de sterkte van het ontvangen geluid, zooals men dat ook wel, evenwel in veel mindere mate, kent bij de omroepgolven tusschen 200 en 500 m. Bovendien stelt het enkel-zijband-systeem in staat op economische wijze meer dan n gesprek gelijktijdig over n zender uit te zenden. welke mogelijkheid is toegepast op de kortegolf telefoniezenders te Kootwijkradio. Met elk der vier kortegolf-enkel-zijband zenders kunnen gelijktijdig 4 "kanalen" worden uitgezonden, d.w.z. men kan gelijktijdig over n zender 4 verschillende gesprekken uitzenden. In plaats van voor telefonie kan men zoo'n kanaal ook gebruiken voor het uitzenden van beeldtelegrammen of voor gewone telegrammen in morseteekens.

De economische voordeelen van de toepassing van dit systeem te Kootwijkradio zijn onmiddellijk ten goede gekomen aan het publiek, doordat in 1936 de toen toch al lage tarieven (laag ten opzichte van hetgeen in het buitenland betaald moest worden voor een radio-telefoongesprek over een overeenkomstigen afstand) nog tot op de helft konden worden verminderd. zoodat men nu voor het lage bedrag van fl 1,- gedurende drie minuten met een abonn op Java kan spreken. terwijl bij bepaalde gelegenheden' zelfs tot een tarief van fl 5,- voor drie minuten kan worden gegaan.

Zoo'n telefonische verbinding met iemand die ruim 12 000 km ver weg is, geeft een wonderlijke gewaarwording. Men moet dit persoonlijk hebben ondergaan om te beseffen dat ouders in lndi met hun ondergaat om te beseffen wat het zeggen kinderen in Nederland persoonlijk contact hebben, dat een man die zijn werkkring in lndi heeft, de stem hoort van zijn vrouw, die om welke reden dan ook, in Holland moest achterblijven. Men gevoelt een wonderlijke ontroering, gemengd met dankbaarheid aan de techniek, welke het mogelijk maakt een afstand van over de 12 000 km voor de overbrenging van het geluid, teniet te doen.

In dezelfde seconde nog wordt het overgedragen, hoort men dezelfde muziek. klinkt dezelfde stem, in Nederland en in lndi

volgende hoofdstuk 

uit : PTT bedrijsleven Serie D n1 "Rijkszendstation KOOTWIJK RADIO"