De officiele website van de geschiedenis van zendstation
Radio Kootwijk (PCG)

"een dorp tussen Zand en Zenders"

 
Radio Kootwijk
 Algemeen
 Aktualiteiten
 Mailing List
 Reserveren RKwk
 Concerten
 Monumenten
 Dienst Landelijk Gebied
 Routebeschrijving RKwk
 Bewonersvisie RkWk
 Gebiedsvisie
 D66 rapport
 Masterplan de Winter
 Creatorium Hobert
 Masterplan Ago Quod Ago
 Plan van Aanpak
Dorp RKwk
 Dorp en haar bewoners
 Kinderen van Kootwijk
 Berichten uit ...
 Nostalgische verhalen
 Klein Hollywood
 RK Junior
 DorpsRaad
... en Bandoeng
 Hallo Bandoeng, hier ...
 Geschiedenis
 Malabar
 Malabar toen ...
 Malabar nu ...
 boekbespreking
 meer over Bandoeng ...
Hier Radio Kootwijk (SBB)
 Evenementenlocatie
 Nieuws
 Excursies/activiteiten
Stichting Platform Kootwijk
 Wie zijn wij
 Aktualiteiten
 Notities
 Brochure
 PersBerichten
 Gezondheid
 Politiek
 Zendmasten problematiek
 Milieu & Landschap
 SPK Archief
 Nieuwsbrieven
 Geografie
 Chronologie
 Naslag
 2' Podium
 Beelden SPK
 Bestemmingsplan
 Links SPK
50 kV station
 Informatie
Panorama views
 Omgevingskaart
 Gebouw A
 Radio Kootwijk
English Summary
 Welcome to RKwk
Foto's van ...
 de opbouw
 de lange golf zender
 de kortegolf zender
 het dorp
 vandaag de dag ...
 Scheveningen Radio
 Opendag ...
Bedrijfs Beelden
 Ontstaan
 Terreinen
 Doel, werking, ...
 Radiocentrale Amsterdam
Geschiedenis
 J.M. Luthmann (architect)
 Radio Telegrafie
 Radio Telefonie
 Machinezender PCG
 Bibliografie Ir de GROOT
 Ir J. J. NUMANS
 Dr B. van der POL
 Willem Vogt
 Overzicht mei 1940
... zij schreven over Radio Kootwijk
 Dr. Ir. N. KOOMANS (1)
 Dr. Ir. N. KOOMANS (2)
 Ir M.C. ENNEN
 RC Kennemerland
 Tussen 'Zand en Zenders'
 VRZA
 Hans KNAP
 Alfa Bravo (PCH)
 Ingrid van Hoorn
 [onbekend] Ned.
 [onbekend] Frans
 Cees van der Pluijm
 Gewest tot Gewest (tv)
 VPRO documentaire (radio)
 PTT-Bedrijfsbanden
Artikelen over
Radio Kootwijk
 Apeldoornse Courant
 Apeldoorns Stadsblad
 ArchiNed
 Algemeen Dagblad
 Amersfoortse Courant
 Barneveldse Krant
 BN-de Stem
 Brabants Dagblad
 Cement
 Deventer Courant
 Gelderlander
 Gemeente Apeldoorn
 Groene Amsterdammer
 Haagsche Courant
 NRC Handelblad
 Prov. Zeeuwse Courant
 Piazza
 SAM
 Stentor
 Telegraaf
 Trouw
 Twentsche Courant
 Utrechts Nieuwsblad
 Veluws Dagblad
 Volkskrant
Diversen
 Links
 Scheveningen Radio
 PCH ReŁnie 2004
 Zij gaven hun reactie ...
 Maar waarom deze site...
Contacten ...
 de SPK
 de Webmaster
 Belangrijke adressen
 
 
Boekbespreking Malabar   

Uit: Surplus Radio Bulletin Nr 44 Ė sept./okt 2006.
Officieel orgaan van de Surplus Radio Society

Boekbespreking

Dick Rollema, PAOSE

Radio Malabar, door Klaas Dijkstra .

Ruim 560 bladzijden A4-formaat, met 98 foto's.

ISBN 10: 90-811188-1-1; ISBN-13: 978-90-811188-1-1.

Uitgave: Drukkerij-Uitgeverij Emaus, Groenlo.

Prijs 34,50 euro, exclusief verzendkosten.

Boven het eerste hoofdstuk staat:

Ik werkte onder radiopioniers; herinneringen aan een 30-jarige radioloopbaan.

Om met de deur in huis te vallen: dit is een uniek boek!

Voor wie zich interesseert voor de radiotechniek uit het verleden, en in het bijzonder de totstandkoming en exploitatie van de radioverbinding tussen het voormalige Nederlands Oost-IndiŽ en Nederland, is dit een absolute aanrader. Ik ben haast geneigd te schrijven "verplichte lectuur".

Uit de titel van het boek zou de conclusie kunnen worden getrokken dat het boek alleen gaat over Malabar, het tegenstation in N.O.I. van Radio Kootwijk. Maar niets is minder waar.

Wanneer in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbreekt is Dijkstra soldaat bij Eerste Compagnie der Telegraafafdeling van het regiment Genietroepen. Hij maakt deel uit van een groepje militairen dat proeven neemt met een verplaatsbaar stationnetje, bestaande uit een vonkzender en een ontvanger met elektrolytische detector. Het vermogen voor de zender wordt geleverd door een soldaat op een soort fiets die een dynamo aandrijft. Het is geen succes want het vermogen van het zendertje is veel te gering. Na dit mislukte experiment wordt Dijkstra ingedeeld bij de Telegraafafdeling van het Hoofdkwartier van het veldleger. In Oosterhout wordt een radiostation met een krachtige vonkzender opgesteld. Uitvoerig beschrijft Dijkstra de problemen met het ophangen van de antenne aan een kerktoren, het laden van de accu's en de problemen met de zender en ontvanger. Er doen geruchten de ronde dat in Nederland buitenlandse spionnen actief zijn die hun berichten per radio overbrengen naar hun basis. Om de zenders op te sporen worden proeven genomen met een richtingzoeker. Dat gebeurt onder leiding van de sergeant Veder die later bekend zou worden als een van de oprichters van de Nederlandsche Vereeniging voor Radiotelegrafie en als stichter van het Wetenschappelijk Radiofonds Veder. Het belangrijkste deel van de peiler is de zogenoemde goniometer (systeem Bellini-Tosi).

De eerste wordt geleverd door het Technisch Bureau Wireless van H.H. Schotanus ŗ Steringa Idzerda. Maar die is wel erg duur. De goniometers voor de overige vijf peilstations worden door de militaire radiodienst zelf gemaakt in de eigen werkplaats van de intussen afgezwaaide Veder, die thuis ook een prachtig radiostation heeft ingericht.

In 1919 reflecteert Dijkstra op een advertentie waarin een Radiotechnisch Ambtenaar bij de PT.T. Dienst in Nederlands Oost IndiŽ wordt gevraagd. Hij wordt aangenomen en eind 1920 vertrekt hij naar IndiŽ. Te Malabar in de buurt van Bandoeng wordt een groot zendstation voor de langegolf gebouwd door de eminente radiopionier Dr. De Groot. Het bijbehorende ontvangstation is eerst gevestigd te Tjangkring en later te Rantja Ekek. Dijkstra komt daar onder leiding van De Groot te werken. Naast enkele gekochte zenders van het booglamp- en machinezendertype wordt een door De Groot ontworpen booglampzender van enorm vermogen (2400 - 3600 kW)gebouwd. De antenne wordt opgehangen tussen de wanden van een bergkloof. Bijna onoverkomelijk zijn de talloze problemen en tegenslagen waarmee De Groot te maken krijgt. Dijkstra beschrijft ze zeer gedetailleerd, gelardeerd met anekdotes. Eindelijk kunt u lezen hoe met een booglampzender moet worden gewerkt.

Dat is niet eenvoudig en het doet meer denken aan het bedienen van een stoomketel dan een radiozender. De Groot zet onvermoeibaar door en op 5 mei 1923 wordt de verbinding met Nederland met het nodige ceremonieel officieel geopend.

Tragisch is dat de langegolfverbinding op dat moment eigenlijk al is achterhaald want dankzij de radiozendamateurs is intussen gebleken dat die verbinding op korte golf net zo goed en vaak veel beter mogelijk is met een fractie van het zendvermogen van de booglampzender.

In 1927 gaat Dijkstra met zijn vrouw op verlof, waarbij hij tevens een aantal fabrieken en andere instellingen op radiogebied zal bezoeken. Als eerste gaat hij naar het radiostation Kootwijk waar hij een aantal weken verblijft. Hij komt onder de hoede van Dr. Koomans.

Er is reeds een aantal zelfgeŽxciteerde enkeltrapstelegrafiezenders op korte golf in bedrijf. Koomans werkt tevens aan een VFO-gestuurde meertrapszender voor telefonie. Dijkstra steekt te Kootwijk veel op en gewapend met die kennis gaat hij terug naar IndiŽ. Hij gaat werken op het Radiolaboratorium te Bandoeng. Te Malabar heeft De Groot intussen ook een enkeltrapszender op een golflengte van 17,2 m gebouwd die in Nederland goed wordt ontvangen. Er wordt zelfs telefonie mee gepleegd. De kwaliteit laat wel het een en ander te wensen over ... Dijkstra krijgt opdracht een telefoniezender te ontwerpen en bouwen met slechts vijf trappen, waaronder drie frequentieverdubbelaars, en met een vermogen van 80 kW. En het lukt! Nu zowel in N.O.1. als Nederland goede kortegolftelefoniezenders in bedrijf zijn wordt het naast telegrafieverkeer ook mogelijk telefoongesprekken over de radioverbinding te voeren. De gebruikers moeten daarvoor naar speciale spreekcellen die zich in de postkantoren van een aantal grote plaatsen bevinden. Na het ontwikkelen van goede echosperren kunnen de gesprekken ook via de telefoon thuis worden gevoerd. Een verdere verbetering is geheimtelefonie waardoor niet iedereen met een kortegolfontvanger de gesprekken kan afluisteren. Het radiolaboratorium neemt steeds verder in omvang toe. Zenders worden met tientallen tegelijk gebouwd, o.a. voor de Buitengewesten. Er worden kwartskristallen geslepen en zendbuizen met wolframgloeidraden gerepareerd. Ook voor instanties buiten de PTT.

Omdat de mogelijkheden voor het plaatsen van kortegolfantennes te Malabar te beperkt zijn wordt een nieuw groot kortegolfzendstation gebouwd op een vlakte bij Dajeukolot.

Een ingrijpende gebeurtenis is de overgang van amplitudemodulatie op eenzijbandmodulatie, waarvoor Koomans de aanzet geeft. De EZB-verinding Nederland-IndiŽ op korte golf is de eerste in de wereld! Dijkstra heeft is bij al deze activiteiten betrokken geweest.

Hieraan komt een abrupt einde met de bezetting van IndiŽ door Japan in 1942. Na afloop van de oorlog komt het bedrijf weer moeizaam op gang. Dijkstra heeft daarvan alleen het begin meegemaakt want in december 1945 vertrekt hij als patiŽnt met het hospitaalschip" Oranje" naar Nederland.

Dijkstra beperkt zich in te boek niet alleen tot het beschrijven van de werkzaamheden waarbij hij was betrokken. Regelmatig geeft hij ook op heldere en begrijpelijke manier een stuk radiotheorie weg als inleiding tot de praktische toepassing ervan. Veel, heel veel techniek dus in dit boek. Maar Dijkstra laat het daar niet bij. Ruime aandacht besteedt hij ook aan de leefwijze in de tropen, het landschap, de omgang met het Indische personeel en hun gebruiken. In geen ander boek of tijdschrift trof in zo'n volledige en deskundige beschrijving aan van wat er op radiogebied in het voormalige Nederlands Oost IndiŽ is gepresteerd.

En dat is indrukwekkend! Maar ook de lezer zonder Indische achtergrond zal ervan genieten.

U kunt het boek bestellen per e-mail: emausgrafisch@hetnet.nl.

Bezoekers van de Dag voor de Radio Amateur op 4 november kunnen het boek daar kopen op de stand van de Surplus Leden Service, Maar ook op de Najaarsbijeenkomst, waar Arthur Bauer een korte lezing zal verzorgen over dit boek.

Voor deze bespreking had ik de beschikking over de complete tekst, voor een groot deel ook reeds gedrukt, en alle foto's. Maar nog geen compleet boek.

Maar wel was al te zien dat Drukkerij Emaus er iets moois van ging maken.

Grote waardering komt toe aan Arthur Bauer. Hij ontdekte het manuscript van Dijkstra tijdens zijn bemoeienis met de ontruiming van het voormalige zendstation Radio Kootwijk. Arthur onderkende het grote belang ervan en heeft tenslotte bereikt dat het als boek werd uitgegeven. Daarbij moesten vele ernstige problemen worden overwonnen. In het voorwoord van het boek leest u daarover.

Dick Rollema, PA0SE